Η ιστορία δεν είναι μάθημα, είναι κοινωνική δημιουργία

Η καταγραφή της ιστορίας είναι μια δημιουργική υπόθεση. Στην περίπτωση όμως της επίσημης σχολικής μυθιστορίας πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, προσεγγίζοντας το πεδίο της μυθιστοριογραφίας. Στις 25 Μαρτίου, όπως κάθε χρόνο, γιορτάστηκε η επέτειος της αποκαλούμενης ελληνικής επανάστασης. Γιατί θα αναρωτηθεί κανείς, επιλέχθηκε η συγκεκριμένη ημερομηνία, που συμπίπτει με το θρησκευτικό εορτασμό του «ευαγγελισμού της θεοτόκου», την στιγμή που η έναρξη της επανάστασης τοποθετείται ένα μήνα πριν; Για να συνδεθεί η εκκλησία με αυτήν είναι η απάντηση. Ο ίδιος λόγος επέβαλλε την μυθολογία του «κρυφού σχολείου», που στην πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξε. Γιατί μπορεί η ηγεσία της εκκλησίας και μεγάλο μέρος του κλήρου να αντιτιθόταν στην επανάσταση, κρίνοντας ότι έθιγε τα συμφέροντα τους, – η εκκλησία απολάμβανε προνομία στην Οθωμανική αυτοκρατορία – όμως η συμβολή της εκκλησίας ήταν ανεκτίμητη για το νεοσύστατο ελληνικό κράτος στην συνεχεία, στην προσπάθεια για προώθηση της εθνικής συνείδησης. Αυτό το τελευταίο δεν ήταν το πιο απλό πράγμα, δεδομένης της σύστασης του πληθυσμού στην μετέπειτα ελληνική επικράτεια. Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλοί από τους «ήρωες του ‘21» στην καθημερινότητα τους δεν μιλούσαν ελληνικά, αλλά αρβανίτικα. Όπως αρβανίτικη είναι και η «εθνική μας φορεσιά», η φουστανέλα.

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε επί μακρόν, όμως κάτι τέτοιο δεν θα είχε νόημα. Πέρα από την διαστρέβλωση των γεγονότων το τραγικό είναι η αντιμετώπιση της ιστορίας ως καθοριζόμενης από κάποια εξωκοινωνική δύναμη. Αρκεί κανείς να ανοίξει ένα σχολικό βιβλίο ιστορίας και η εντύπωση που θα αποκομίσει θα είναι ότι ένα αόρατο χέρι κινεί τα νήματα. Τα πάντα είναι ειδωμένα μέσα από το πρίσμα ενός οικονομικού ντετερμινισμού. Οι κοινωνίες στην καλύτερη των περιπτώσεων αναγνωρίζονται ως κομπάρσοι. Τραγική πλάνη καθώς η ιστορία είναι κοινωνική δημιουργία. Κανείς δεν είναι υπεύθυνος για αυτήν, άλλος από εμάς τους ίδιους.

Η απουσία νοήματος και η αδυναμία δημιουργίας νέων σημασιών που χαρακτηρίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες, τις «αναγκάζουν» στην ανάσυρση «αξιών» και την αναβίωση και προσκόλληση σε παραδόσεις των οποίων καταλήγουν να είναι δέσμιες, καθώς η σχέση με αυτές είναι κάθε άλλο παρά δημιουργική, αφού δεν εντάσσεται στα πλαίσια μιας αναστοχαστικής διάθεσης. Έχουμε έτσι το οξύμωρο την εποχή που γίνεται λόγος για «παγκοσμιοποίηση, κατάργηση των συνόρων» κλπ – το τι στην πραγματικότητα σημαίνουν όλα αυτά είναι μια άλλη ιστορία – να αναδύεται ένας λόγος περί «εθνικών ιδεωδών». Η εν λόγω συγκυρία συντείνει στην έξαρση του εθνικισμού, του «πατριωτισμού», – δεν απέχουν μεταξύ τους τόσο, όσο θέλουν να πιστεύουν κάποιοι – του ρατσισμού.

Τα παραπάνω αποτελούν επακόλουθα και ταυτόχρονα συνθήκες ύπαρξης για την παρούσα κοινωνική οργάνωση. Μια κοινωνική οργάνωση που αξιώνει να διαιωνίζεται, απλά επειδή συμβαίνει να υπάρχει. Το σχολείο, ενσαρκώνοντας – όπως κάθε θεσμός – κοινωνικές φαντασιακές σημασίες, ως ιδεολογικός μηχανισμός αποσκοπεί στην δημιουργία του τύπου ατόμου, που απαιτείται για την διαιώνιση της ετερονομίας. Είναι ένα στάδιο της μύησης στο μύθο της κοινωνίας. Στα πλαίσια αυτής του της αποστολής εντάσσεται και η καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης, για την οποία μεταξύ άλλων μεταχειρίζεται απολιθώματα από την εποχή της φασίζουσας δικτατορίας του Μεταξά, όπως οι μαθητικές παρελάσεις. Η άρνηση της συμμετοχής σε αυτόν τον εορτασμό του μίσους – μίσους απέναντι στους εαυτούς μας πρωτίστως – είναι το λιγότερο που μπορεί να κάνει ο καθένας. Εφόσον δεν επιθυμούμε να παραδοθούμε στον γενικευμένο κομφορμισμό, εφόσον το ζητούμενο για μας είναι η αμφισβήτηση και όχι η συμμόρφωση, εφόσον προτάσσουμε την συλλογική και ατομική αυτονομία, που είναι μεταξύ τους αξεχώριστες, επιδιώκουμε το σαμποτάρισμα και την απόρριψη της διδασκαλίας της αποξένωσης.

Πρωτοβουλία Αυτόνομων Κέρκυρας

Μάρτης 2006

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s