DV8, ισλαμοφοβία και η προπαγάνδα ως τέχνη

DV8, ισλαμοφοβία και η προπαγάνδα ως τέχνη Μπορούμε, αλήθεια, να μιλήσουμε για αυτά; //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Αυτό που είναι προβληματικό […] δεν είναι η κριτική στο Ισλάμ, αλλά η αδιαμφισβήτητη παραδοχή ότι μόνο οι Μουσουλμάνοι φέρνουν την θρησκεία, την μη ανεκτικότητα και την ανισότητα στο τραπέζι – η Ευρώπη, όπως η λευκότητα, παραμένει για πάντα μια μη εξερευνημένη νόρμα, ο Χριστιανισμός παραμένει αόρατος πίσω από έναν κοσμικό μανδύα – μέχρι να τον προκαλέσει η αυξανόμενη παρουσία μη Χριστιανών. ( El – Tayeb (2011): 116)

Το Δεκέμβριο του 2011, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών παρουσιάστηκε για 4 παραστάσεις το «Can We Talk About this?» [1]των DV 8 [2]. Οι DV 8 είναι μια χορευτική ομάδα από την Αγγλία και η δουλειά τους μας είναι γνωστή εδώ και αρκετά χρόνια καθώς κάποιες από εμάς παρακολουθούμε το έργο τους [3] κυρίως μέσα από τα video dance κομμάτια που ακολουθούν τις παραστάσεις τους. Η δουλειά τους μας ενθουσίαζε γιατί ο λόγος τους ήταν «πραγματικά» ενσώματος και επιτελεστικός και μέσα στο έργο τους πολλές από τις θεωρητικές αναφορές μας, αλλά και τις άμεσες εμπειρίες της ζωής μας, μεταφράζονταν στην αισθητική εμπειρία της τέχνης. Παράλληλα εκτιμούσαμε απεριόριστα το πως, με μέσο το χορό, η ομάδα μπορούσε να σχολιάζει με εξαιρετικά καινοτόμο και δημιουργικό τρόπο, συνθήκες όπως το φύλο, η σεξουαλικότητα, οι ταυτότητες, η αρτιμέλεια, η διαφορά, ο αποκλεισμός, το στίγμα. Η τελευταία τους παράσταση που είδαμε ζωντανά στην Αγγλία ήταν το «To be straight with you» (2007) και διαπραγματευόταν την ομοφοβία. Για άλλη μια φορά οι DV 8, με τρόπο που ενθάρρυνε την ελεύθερη έκφραση και το δημιουργικό σπάσιμο των ταμπού, έκαναν σκληρή κριτική στη βία της κανονικότητας και σχεδίασαν έναν απευλεθερωτικό ορίζοντα.

Γιατί τα γράφουμε όμως όλα αυτά; Τα γράφουμε γιατί θέλουμε να σας πείσουμε για δύο τινά: α. η σχέση μας με τους DV 8 δεν ξεκίνησε τον περασμένο Δεκέμβριο και β. ήμαστε 100% θετικά προκατειλλημένοι/ες όταν με χαρά πηγαίναμε να δούμε το « Can We Talk About This ?». Ακόμη και αν ξυνίσαμε λίγο ή πολύ με την γκλαμουριά του Ωνάσσειου κάλτσουραλ σέντερ παραβλέψαμε το γεγονός μιας και βασικά αυτό που μας ενδιέφερε ήταν οι DV 8. Επίσης παραβλέψαμε όλο τον προηγούμενο καιρό τη διευρυμένη καμπάνια προώθησης του έργου (πολλές αφίσες στο μετρό = πολλά ευρώ). Αφελώς ίσως δεν προβληματιστήκαμε όταν ακούσαμε ότι θα έρθουν οι DV 8 στην Ελλάδα για πρώτη φορά [4]. Φτάσαμε έτσι μέχρι τα σκαλοπάτια της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, μπήκαμε μέσα, κάτσαμε στις αναπαυτικές μας θέσεις και τα φώτα έσβησαν. Στη συνέχεια, για δύο περίπου ώρες, παρακολουθήσαμε άφωνες μια παράσταση που έχτιζε χωρίς αναστολές έναν λόγο ρατσιστικό, στην ισλαμοφοβική κυρίως εκδοχή του, ενώ η ρουμπρίκα «H (λευκή) Δύση είναι ανώτερη από τους (έγχρωμους) ‘άγριους’» αποτελούσε τη βασική ιδεολογική πλατφόρμα πάνω στην οποία στηριζόταν το επιχείρημα της παράστασης. Ειλικρινά, η ήττα που πάθαμε ήταν μεγάλη -και όχι μόνο εξαιτίας των «άλλων» προσδοκιών που είχαμε αλλά κυρίως επειδή βρεθήκαμε στην καρδιά μιας φανατικής προπαγάνδας που, αντίθετα με ότι διακήρυττε, δεν αμφισβητούσε, δεν αναρωτιόταν, απλώς κατήγγειλε. Το επισφράγισμα της ήττας μας ήταν το διαρκές και επαναλαμβανόμενο χειροκρότημα του κοινού στο τέλος της παράστασης -σαν κάθε ήττα όμως, αποτελεί αφετηρία για να δεις αλλιώς τα πράγματα. Αυτό το κείμενο είναι μια προσπάθεια να επεξεργαστούμε την ήττα μας, να καταλάβουμε τι είδαμε, γιατί το είδαμε τώρα, τι μπορεί να σημαίνει και τι έχουμε να μάθουμε. Επιπλέον, πρόθεσή μας είναι να διακινηθεί όσο το δυνατόν ευρύτερα αυτή η κριτική καθώς οι DV 8 μέσα στην άνοιξη προγραμματίζουν μια σειρά από παραστάσεις σε διάφορες ευρωπαϊκές, και όχι μόνο χώρες.

 

Can we talk about this? Το κεντρικό επιχείρημα της παράστασης

Η παράσταση ξεκινάει με έναν χορευτή να ρωτά το κοινό: «Πόσοι από εσάς εδώ μέσα νοιώθουν ηθικά ανώτεροι από τους Ταλιμπάν; Να σηκώσουν το χέρι τους» . Κάποιοι από το κοινό σηκώνουν το χέρι τους, από εκεί που καθόμασταν βλέπουμε ελάχιστα άτομα. Ο χορευτής συνεχίζει: «Από ό,τι βλέπω πολύ λίγοι. Αυτό είναι το πρόβλημα στη Δύση. Ότι έχουμε παγώσει ηθικά και δεν νοιώθουμε ανώτεροι από τους Ταλιμπάν, ενώ θα έπρεπε. Γιατί οι Ταλιμπάν δεν επιτρέπουν στις γυναίκες να εργάζονται και κατέστρεψαν το σύστημα υγείας της χώρας τους όταν πήραν την εξουσία» . Εμείς τα ακούμε αυτά και δεν πιστεύουμε στα αυτιά μας. Και όχι, δεν μας σοκάρει η έλλειψη ‘πολιτικής ορθότητας’ με την οποία μας έχει συνηθίσει η δυτικοευρωπαϊκή πολιτιστική παραγωγή. Έχουμε παγώσει γιατί δεν αντιλαμβανόμαστε τι μπορεί να εξυπηρετεί αυτός ο απλοϊκός και επικίνδυνος διαχωρισμός. Περιμένουμε ότι αυτή την εισαγωγή θα την ακολουθήσει κάποια ανατροπή. Αλλιώς, τι συμβολίζει αυτός ο ‘διαγωνισμός’ ηθικής; Ποια είναι η ‘Δύση’ που επικαλείται ο χορευτής και στην οποία «ανήκομεν» (που έλεγε και ο αείμνηστος εθνάρχης) όλοι όσοι βρισκόμασταν μέσα στο θέατρο; Σε ποιο πλαίσιο αντιπαραβάλλεται η Δύση με τους Ταλιμπάν; Ποια υποκείμενα συμπεριλαμβάνονται στην κατηγορία «Ταλιμπάν»; Στην πορεία της παράστασης συνειδητοποιούμε ότι τέτοια ερωτήματα δεν απασχολούν τους DV 8, ότι ο στόχος δεν είναι να διερευνηθούν οι συνθήκες παραγωγής μιας τέτοιας απλοϊκής αντιπαράθεσης (‘εμείς’ και οι ‘άλλοι’) και ότι αυτό που μας πάγωσε στις πρώτες φράσεις της πρώτης σκηνής δεν είναι κάτι που θα ανατραπεί, κάθε άλλο δε, απλώς θα ισχυροποιηθεί στη συνέχεια.

Το έργο είναι μία χοροθεατρική παραγωγή που δανείζεται πολλά από τα στοιχεία του ντοκιμαντέρ. Χρησιμοποιείται εκτεταμένο υλικό από συνεντεύξεις, footages και τηλεοπτικά αρχεία. Συχνά αυτά προβάλλονται στο background καθώς οι χορευτές και οι χορεύτριες μιλούν, σχολιάζουν, παρουσιάζουν την προβληματική του έργου και ταυτόχρονα χορεύουν. Τα κείμενα είναι σχεδόν εξ’ ολοκλήρου βασισμένα σε συνεντεύξεις ή άρθρα δημοσιευμένα στον τύπο, σε βιογραφίες ή συνεντεύξεις που πήραν οι ίδιοι οι DV 8. Σε πολλές περιπτώσεις οι χορευτές-ερμηνευτές ‘υποδύονται’ κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο (π.χ. τον εκδότη της δανέζικης εφημερίδας Jyllands-Posten, την Σομαλή Hirsi Ali σεναριογράφο της ταινίας Υποταγή/ Submission ) – ή κάποιον από τους ‘χαρακτήρες’ της πολυπολιτισμικής δυτικής κοινωνίας (π.χ. τον λευκό βρετανό πολίτη, τον δεύτερης γενιάς μουσουλμάνο της B ρετανίας κ.λπ.) Στόχος της παραγωγής είναι να δείξει -μέσω της έρευνας που έχει γίνει, των αριθμών, των στοιχείων και της ανάλυσης των περιστατικών που παρουσιάζονται- ότι κάθε αρνητική κριτική στην Ισλαμική κουλτούρα χαρακτηρίζεται ως ισλαμοφοβική και βάζει σε κίνδυνο τη ζωή όσων την εκφέρουν καθώς οι φανατικοί ισλαμιστές δολοφονούν ή/και απειλούν τους φορείς μιας τέτοιας κριτικής.

Στις σελίδες που ακολουθούν υποστηρίζουμε ότι οι DV 8 αναπαράγουν μια συζήτηση που ειδικά μετά την 11 η Σεπτεμβρίου είναι ιδιαιτέρως δημοφιλής και έχει στον πυρήνα της την έννοια της «σύγκρουσης των πολιτισμών» (clash of civilizations). Σύμφωνα με το κυρίαρχο αφήγημα από την πλευρά της (μιας κάποιας) ‘Δύσης’ η κυρίαρχη σύγκρουση αυτή τη στιγμή παγκοσμίως είναι μεταξύ «των δυτικών αξιών της δημοκρατίας και του διαφωτισμού» από τη μία, και «της οπισθοδρομικότητας και σκοταδισμού του Ισλάμ» από την άλλη -μία σύγκρουση του Καλού με το Κακό δηλαδή. Αυτό το αφήγημα χρησιμοποιείται εξηγητικά και συνδέεται οργανικά με τον περίφημο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία» (war on terror) ενώ στηρίζει ιδεολογικά τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν που απρόσκοπτα εξελίσσονται από την προηγούμενη δεκαετία μέχρι και σήμερα.

Η αλήθεια είναι ότι στο αφήγημα αυτό υπάρχει μια προφανής ασυμμετρία, με την έννοια ότι δεν συγκρίνεται ο Χριστιανισμός με το Ισλάμ, ούτε ακριβώς η Δύση με την Ανατολή, αλλά το Ισλάμ με τη Δύση. Ανάμεσα σε αυτές τις χοντροκομμένες κατηγορίες και ζεύγη ‘αντιθέτων’: Δύση – Ισλάμ, Προοδευτισμός – Σκοταδισμός, Ελευθερία – Τυραννία, Κουλτούρα διαλόγου – Κουλτούρα πολέμου, αυτό που δομείται στην πραγματικότητα είναι ένα νέος τρόπος για να εκφραστεί ο ρατσισμός και η αποικιοκρατική ιδεολογία του 21 ου αιώνα, της εποχής ‘μετά το Διαφωτισμό’. Μέσα στις πολιτικές κοινότητες του δυτικού κόσμου, παράγεται ένας λόγος που θεωρεί ουσία της ‘Δύσης’ ή, αν θέλετε, του δυτικού πολιτισμού, τα χαρακτηριστικά της κοσμικότητας, της ανεξιθρησκίας και του ανθρωπισμού. Σύμφωνα με αυτόν τον λόγο η δυτική κοινωνία είναι ‘ανώτερη’, είναι μία κοινωνία που βρίσκεται στην κορυφή της εξέλιξης των πολιτισμών. Οι χριστιανικές καταβολές αυτής της κοινωνίας καταχωρούνται στο παρελθόν και για το σύγχρονο φαντασιακό δυτικό Εμείς δεν παίζουν ρόλο στην διαμόρφωσή της. Όμως, όπως υποστηρίζει η El – Tayeb « η έννοια του κοσμικού […] συνδέεται απαραιτήτως με τη χριστιανική κληρονομιά και θα περιγραφόταν καλύτερα με τον όρο ‘εκκοσμικευμένος Χριστιανισμός’» (2011: 88) , γιατί «οι κοσμικές ευρωπαϊκές κοινωνίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε μονοθρησκευτικούς και μονοφυλετικούς πληθυσμούς» (ο.π.: 91) . Με άλλα λόγια, ένα κυρίαρχο πεδίο λόγου οικειοποιείται την παράδοση της ριζοσπαστικής κριτικής και αμφισβήτησης της θεσμικής εξουσίας της χριστιανικής εκκλησίας [5], για να κατασκευάσει μια εικόνα σύμφωνα με την οποία η δυτική κοινωνία έχει ‘ανεξαρτητοποιηθεί’ από τη θρησκεία και για να χτίσει ένα ‘κοσμικό’ ρατσιστικό αφήγημα κατά το οποίο η ‘Δύση’, απαλλαγμένη από τις δεισιδαιμονίες του παρελθόντος, μιλάει πλέον τη γλώσσα της αθεϊας ή της ανεξιθρησκείας και ως εκ τούτου είναι ανώτερη. Όπως υπογραμμίζει λοιπόν η El – Tayeb , μέσα από το σχήμα του ζεύγους Ισλάμ – Δύση, « η Ευρώπη αναπαριστά το οικουμενικό και οι Μουσουλμάνοι εκπροσωπούν το συγκεκριμένο, άρα και κατώτερο» ( El – Tayeb (2011): 82) .

Το «Can we talk about this?» μιλάει αυτήν ακριβώς τη γλώσσα, κατασκευάζοντας ένα δίπολο όπου από την μια μεριά είναι η ‘Δύση’ στην οποία τσουβαλιάζονται: ακροδεξιοί λευκοί, ρατσιστές παπάδες, γυναίκες μετανάστριες που καταπιέζονται από την πατριαρχία των οικογενειών τους, μη λευκοί που έχουν ασπαστεί τις ‘αξίες’ του διαφωτισμού, φεμινιστικά και lgbt κινήματα και υποκείμενα, μαζί με έννοιες όπως ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος πρόνοιας, ανεκτικότητα, σεβασμός στη διαφορά. Αυτή η ‘Δύση’ εκπροσωπεί την ελευθερία (του λόγου). Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται το ‘Ισλάμ’ στο οποίο τσουβαλιάζονται: μουσουλμάνοι μετανάστες στο Ηνωμένο Βασίλειο -κυρίως άντρες- ισλαμιστές, ακραίοι εξτρεμιστές, γκρούπες φανατικών, ισλαμικά κράτη, κοσμικά κράτη μουσουλμανικής πλειοψηφίας, θρησκευτικές απολυταρχίες και έννοιες όπως λογοκρισία, ιερός πόλεμος, φανατισμός. Αυτό το ‘Ισλάμ’ σύμφωνα με την παράσταση των DV 8 εκπροσωπεί την καταπίεση.

Η παράσταση πατώντας σε αυτή την κατασκευή αναπτύσσει ένα επιχείρημα που έχει ως εξής : σήμερα, στις ‘ελεύθερες χώρες της Δύσης’ έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου θίγεται το βασικό δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου αφού δεν ‘μας’ ‘επιτρέπεται’ πλέον να κάνουμε κριτική στο Ισλάμ και στην ισλαμική κουλτούρα. Γιατί; Επειδή μέσα από κάποια στρέβλωση των δυτικών αξιών μια τέτοια κριτική κατηγορείται ως ισλαμοφοβική (ενώ δεν είναι…;) και επειδή ταυτόχρονα απειλείται η ζωή και η σωματική ακεραιότητα όσων την εκφράζουν από τους φανατικούς ισλαμιστές. Εμείς (οι DV 8) επιτελούμε ένα σπάσιμο αυτού του ‘ταμπού της σιωπής’ που έχει επιβληθεί (από ποιον;) γύρω από τα αρνητικά στοιχεία του ‘Ισλάμ’, για τα οποία κανένας δεν μιλάει ή πολλοί τα σκέφτονται αλλά φοβούνται να τα σχολιάσουν. Τι φοβούνται όλοι αυτοί και δεν μιλάνε; Φοβούνται φυσικά τον κάθε μουσουλμάνο, ο οποίος είναι (αναπαρίσταται ως) ένας εν δυνάμει τρομοκράτης .

Οι DV 8 δεν πρωτοτυπούν: οι παραπάνω ισχυρισμοί και η αναπαράσταση- κατασκευή του μουσουλμάνου ως «τρομοκράτη, εξτρεμιστή, φανατικού και θρησκόληπτου οπισθοδρομικού που διψάει για αίμα» είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ρητορικής της τελευταίας δεκαετίας σχετικά με την «σύγκρουση των πολιτισμών» και τον «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία». Αυτή άλλωστε είναι η γλώσσα που μιλάει το βρετανικό κράτος και ο στρατός του, πράγμα που μας κάνει να εκπλησσόμαστε που οι DV 8 ρωτούν, ή έστω αναρωτιούνται, αν μπορούμε να μιλήσουμε για αυτά τα πράγματα .

 

Can we talk about this? Τα επιμέρους παραδείγματα

Για να κάνει σαφή την θέση της η παράσταση χρησιμοποιεί ως παραδείγματα διάφορα περιστατικά που πυροδότησαν έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις στην βορειοδυτική Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Ένα τέτοιο αποτελεί η δολοφονία του Ολλανδού σκηνοθέτη Theo Van Gogh το 2004 -από τον Mohammed Bouyeri , ισλαμιστή Μαροκινό-Ολλανδό (δεύτερης γενιάς μετανάστης με διπλή υπηκοότητα)- μετά την αναστάτωση που δημιούργησε η ταινία του Submission (Υποταγή). Το φιλμ είχε βασιστεί στο σενάριο της Σομαλής Ayaan Hirsi Ali και διαπραγματευόταν την θέση της γυναίκας στο Ισλάμ με βάση στίχους από το Κοράνι, αποδεικνύοντας υποτίθεται ότι «η βία που βιώνουν οι μουσουλμάνες γυναίκες είναι γραμμικό και αναπόδραστο αποτέλεσμα της διδασκαλίας του Ισλάμ» (El – Tayeb (2011): 117) . Στην παράσταση εμφανίζονται ο Theo Van Gogh και η Ayaan Hirsi Ali ως υπερασπιστές των δυτικών αξιών της ελευθερίας λόγου και έκφρασης και ως επικριτές του μισογυνισμού του Ισλάμ. Οι Van Gogh και Hirsi Ali όμως μέσα από την πολιτική τους στοχοποιούν μια συγκεκριμένη θρησκεία ως πηγή των διακρίσεων κατά των γυναικών, πράγμα που απαλλάσσει των μισογυνικών ευθυνών τους άλλες θρησκείες και ιδεολογίες. Χωρίς να αμφισβητούμε το γεγονός ότι ο ισλαμιστής δολοφόνος του Theo Van Gogh έδρασε με κίνητρο την τιμωρία των ‘άπιστων’ που υπονομεύουν το Ισλάμ, στην παράσταση όλες οι αντιδράσεις στην κυκλοφορία της ταινίας ταυτίζονται με την δολοφονική επίθεση στον Van Gogh, ενισχύοντας την αναπαράσταση του πιστού μουσουλμάνου ως τρομοκράτη .

H παράσταση δεν σχολιάζει μόνο την δολοφονία του Van Gogh και το έργο Submission αλλά εστιάζει και στην προσωπική ιστορία της Hirsi Ali . Αφιερώνεται σημαντικός χρόνος για να αφηγηθεί την ζωή της Hirsi Ali μία χορεύτρια, η οποία ενώ μιλά ταυτόχρονα χαράζει μαύρες γραμμές με κάρβουνο ή μαρκαδόρο στο σώμα της. Τέτοια έμφαση δεν δίνεται σε ιστορίες άλλων γυναικών με μουσουλμανικό background και έτσι η εμπειρία της Hirsi Ali αποκτά το στάτους της εμπειρίας που περιγράφει τη ζωή ‘κάθε μουσουλμάνας γυναίκας’ . Αυτή η επιλογή κάθε άλλο παρά τυχαία είναι, μιας και την τελευταία δεκαετία η φωνή της Hirsi Ali έχει αναδειχτεί σε «επίσημη και αντιπροσωπευτική της ‘αλήθειας’ των γυναικών του Ισλάμ μέσα από την βιομηχανία των (δυτικών) ΜΜΕ» ( Bracke 2011: 39). Η κεντρικότητα του λόγου της Hirsi Ali επισκιάζει φωνές γυναικείων και φεμινιστικών συλλογικοτήτων που δρουν μέσα στις μουσουλμανικές κοινότητες προσπαθώντας να τις αλλάξουν, φωνές που αναδεικνύουν την διαπλοκή μεταξύ φύλου, φυλής, τάξης και θρησκείας. Είναι πολιτικό ζητούμενο να αναδειχτούν ο ι αφηγήσεις που καλύπτονται από άλλες αφηγήσεις και οι DV 8 επιλέγοντας την ιστορία της Hirsi Ali την καθιστούν αντιπροσωπευτική των ‘γυναικών στο Ισλάμ’ και εμπρόθετα αποσιωπούν άλλες φωνές και εμπειρίες.

Ένα άλλο παράδειγμα που χρησιμοποιεί η παράσταση έρχεται από τη Δανία και αφορά την γνωστή υπόθεση με τα «σκίτσα του Μωάμεθ» που κυκλοφόρησαν στην δανέζικη εφημερίδα Jyllands-Posten το 2005 και είχαν πυροδοτήσει αντιδράσεις πιστών μουσουλμάνων [6]. Και πάλι όλες συνολικά οι αντιδράσεις από την πλευρά των μουσουλμάνων που ένοιωσαν προσβεβλημένοι από τα σκίτσα παρουσιάζονται στην παράσταση ως εν δυνάμει απειλές κατά της ζωής των εκδοτών ενώ ταυτόχρονα οι προθέσεις της εφημερίδας εμφανίζονται ως απλώς ενδεικτικές του πώς σε μια κοινωνία ελευθερίας κάποιοι εξασκούν το δικαίωμά τους στην κριτική. Η ίδια εφημερίδα όμως δύο χρόνια νωρίτερα, το 2003, είχε αρνηθεί να τυπώσει αντίστοιχα σκίτσα του Ιησού για να μην προσβληθούν οι χριστιανοί αναγνώστες. Σύμφωνα με τις τότε δηλώσεις των εκδοτών «Οι αναγνώστες μας δεν θα απολαύσουν αυτά τα σκίτσα. Για την ακρίβεια, νομίζω θα προκαλέσουν ισχυρή κατακραυγή. Για αυτό δεν θα τα δημοσιεύσουμε» [7]. Αυτή η διπλή στάση της εφημερίδας μπορεί να φωτίσει αυτό που η El – Tayeb ονομάζει εκκοσμικευμένο Χριστιανισμό . Ο σεβασμός στα θρησκευτικά αισθήματα των Χριστιανών πάει πακέτο με τον κοσμοπολιτισμό και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα, ενώ ο σεβασμός στα αισθήματα των Μουσουλμάνων διασαλεύει το στέρεο έδαφος του κοσμοπολιτισμού και θέτει σε κίνδυνο τον σεβασμό στην διαφορετικότητα.

 

Δύση; Ποια Δύση απ’ όλες;

Αυτά τα συμβάντα, και αρκετά ακόμη, χρησιμοποιούνται από την παράσταση για να υποστηριχτεί η θέση ότι όταν μιλάς κριτικά για το Ισλάμ κινδυνεύεις καθώς η ισλαμική κουλτούρα είναι αιμοσταγής και μισαλλόδοξη. Επίσης χρησιμοποιούνται σαν χαλί για να γραφτεί η Ιστορία από την πλευρά της λευκής Ευρώπης. Η Ευρώπη εμφανίζεται ως ο τόπος όπου βασιλεύει η ελευθερία έκφρασης και λόγου, ο σεβασμός στις γυναίκες, η αντι-ομοφοβία, ο σεβασμός στην διαφορετικότητα, με λίγα λόγια ως ο παράδεισος ( sic ) του Διαφωτισμού και της κοσμικής φιλελεύθερης κοινωνίας. Αυτός ο περίφημος ‘σεβασμός προς το διαφορετικό’, σύμφωνα με το νέο ρατσιστικό αφήγημα ενάντια στην πολυπολιτισμικότητα [8] που διατυπώνεται εδώ και κάποια χρόνια, έχει γίνει μπούμερανγκ και απειλεί τις αρετές των ‘πολυπολιτισμικών’ δυτικών μητροπόλεων, έχει κάνει ασφυκτική την ζωή όσων πραγματικά ανήκουν σε αυτές: τους λευκούς πάππου προς πάππου γηγενείς. Όπως λένε και οι DV 8, « εκείνοι ήρθαν στις χώρες μας » ( They came in OUR countries ). Το νέο ρατσιστικό αφήγημα λοιπόν λέει: εκείνοι (οι μετανάστες/μετανάστριες) ήρθαν στις χώρες ΜΑΣ, δηλαδή στην πραγματικότητα δεν ανήκουν εδώ. Είναι εδώ για να φιλοξενηθούν και όχι να συνδιαμορφώσουν, δεν μπορούν να είναι αποδεκτοί ως ισότιμοι συνομιλητές, ως έχοντες και έχουσες επί της ουσίας την ιδιότητα του πολίτη, οπότε πρέπει να μάθουν να ζουν με τις δικές μας πολιτικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές αξίες, τις δυτικές αξίες.

Τα σύνορα χαράσσονται μέσα από αυτόν τον λόγο ως διαχωριστικές γραμμές που ομαδοποιούν αυτούς που έχουν και δικαιούνται να έχουν τον δικό τους λόγο και αυτούς που δεν δικαιούνται να έχουν δικό τους λόγο παρά πρέπει μόνο να συμμορφώνονται. Τα σύνορα επίσης χωρίζουν τους πολίτες σε δύο διακριτές και ιεραρχημένες μεταξύ τους ομάδες. Η ανωτερότητα των δυτικών αξιών και υποκειμένων, διεκδικήθηκε με σθένος την εποχή της αποικιοκρατίας, μοιάζει να αμφισβητήθηκε στη συνέχεια, αλλά είναι προφανές σήμερα, μέσα από αυτό το νέο ρατσιστικό αφήγημα ότι η Ευρώπη δεν έπαψε ποτέ να είναι μια κοινωνία που δίνει τροφή και έδαφος σε ποικίλους ρατσισμούς. Να θυμίσουμε εδώ ξανά την αρχική προτροπή της παράστασης: πρέπει οι πολίτες της ‘Δύσης’ να αισθάνονται ανώτεροι από τους Ταλιμπάν και πολύ κακώς δεν σηκώνουν το χέρι τους.

Η ‘Δύση’ σε αυτό το αφήγημα δεν έχει σχέση σε καμία περίπτωση με την μεσαιωνική Ιερά Εξέταση, με τις Σταυροφορίες, με την μαζική εξόντωση πληθυσμών, δεν έχει σχέση με την κουλτούρα της αποικιοκρατίας που εγκαθίδρυσε ένα σύστημα παγκόσμιου ρατσισμού, δεν είναι η ‘Δύση’ του Διαφωτισμού αυτή που εξυμνεί και εδραιώνει τον φιλελεύθερο καπιταλισμό με τις ιεραρχικές ταξικές του δομές που δημιουργούν κάστες προνομιούχων, δεν είναι ο τόπος όπου με ορθολογικά τούβλα χτίστηκε το Άουσβιτς, όπου απαγορευόταν δια νόμου η ‘σοδομία’ και όπου έλαβαν χώρα τόσα άλλα θαυμαστά αξιοθέατα του πολιτισμού. Δεν είναι η ‘Δύση’ του σήμερα αυτή που προπαγανδίζει ότι σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ ταυτόχρονα στο όνομα του αγώνα για ‘δημοκρατία’ χτίζει φυλακές τύπου Γκουαντανάμο και Αμπού Γκράιμπ εφαρμόζοντας βασανιστήρια [9] που καμία σχέση δεν έχουν με σεβασμό στα ατομικά δικαιώματα. Δεν είναι η ‘Δύση’ ο πολιτικός φορέας που μέσω του νεοφιλελεύθερου προγράμματος σωτηρίας από την καπιταλιστική κρίση προωθεί την κατάργηση κάθε εργασιακού δικαιώματος, και μετατρέπει την πρόσβαση σε βασικά αγαθά, όπως π.χ. στο σύστημα υγείας, σε προνόμιο των πολύ λίγων. Αυτή η μεταμόρφωση της ‘Δύσης’ σε αγνή δύναμη ελευθερίας και ισότητας, που έχει σβήσει προ πολλού από τη μνήμη της όλη την ιστορία που κουβαλάει, εκφράζεται (και) μέσα από την ρατσιστική και ισλαμοφοβική ρητορική της εποχής μας, σε αυτούς τους καιρούς της «σύγκρουσης των πολιτισμών». Δυστυχώς η παράσταση των DV 8 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φαντασίωσης της ‘Δύσης’ και των λευκών δυτικών για το ποιοι είναι, αποτελεί κορυφαία στιγμή προπαγάνδας και τελικά μία στιγμή όπου ξορκίζεται μέσω της τέχνης ό,τι σκοτεινό έχει στην καρδιά της η ‘πολιτισμένη Δύση’.

Να σημειώσουμε ότι το ζητούμενο της φεμινιστικής αποδομητικής κριτικής που επιχειρούμε εδώ δεν είναι να επανεγγράψουμε το δίπολο ‘Ισλάμ-Δύση’, αποδίδοντας ευθύνες στη ‘Δύση’. Συγκρούσεις και αντιθέσεις υπάρχουν στο εσωτερικό κάθε κατηγορίας και επιθυμία μας είναι να οξύνουμε τις εσωτερικές αντιθέσεις, απενεργοποιώντας τις μεγάλες αφηγήσεις που κατασκευάζουν μια υποτιθέμενη ηθική ‘ασυμβατότητα’ Ισλάμ και Δύσης. Με άλλα λόγια, η ‘Δύση’, όπως άλλωστε και το ‘Ισλάμ,’ δεν είναι ένα πράγμα.

 

Φεμινιστικές και lgbt πολιτικές και η σύγκρουση των πολιτισμών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο ρόλος που καλούνται να παίξουν τα φεμινιστικά και lgbt κινήματα του δυτικού κόσμου στον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται το αφήγημα περί σύγκρουσης των πολιτισμών. Τα κινήματα αυτά εμφανίζονται σήμερα, συχνά πυκνά, ως συστατικά στοιχεία της πολιτικής κουλτούρας του δυτικού πολιτισμού. Με άλλα λόγια, το ηγεμονικό φαντασιακό δυτικό Εμείς φαίνεται να οικειοποιείται τα αποτελέσματα των αγώνων αυτών των κινημάτων για να ‘αποδείξει’ τη δυτική ‘ανωτερότητα’. Το σχήμα είναι απλό και έχει ως εξής: «η Δύση είναι ανώτερη γιατί (μεταξύ άλλων) σέβεται τα δικαιώματα των γυναικών και των ομοφυλόφιλων». Έτσι «το φύλο και η σεξουαλικότητα εμφανίζονται ως πεδίο για τη συγκρότηση ενός γραμμικού χρόνου χειραφέτησης που κατανέμει άνισα τη χειραφέτηση, και με διπολικό τρόπο, ανάμεσα σε κάποιο χειραφετημένο ‘εμείς’ και σε ένα μη χειραφετημένο (σεξιστικό, ομοφοβικό) ‘εκείνοι’ ». (Bracke 2011: 34) Αυτό το ‘δυτικό χειραφετημένο Εμείς’ με μία απλή κίνηση ταυτίζει όσους και όσες πάλεψαν στο πλαίσιο του lgbt και του φεμινιστικού κινήματος με τους ‘εχθρούς’ τους: τους ομοφοβικούς, σεξιστές, λευκούς αποικιοκράτες. Ταυτόχρονα θεωρείται ότι τα κινήματα αυτά έχουν πια να αντιπαρατεθούν μόνο με την πατριαρχία και την ομοφοβία των ‘εισαγόμενων’ στην Ευρώπη μουσουλμανικών κοινοτήτων. Ή ότι θα πρέπει να ασχολούνται με την καταπίεση των γυναικών και των ομοφυλόφιλων στις ‘ισλαμικές’ χώρες.

Οι DV 8 δεν παραλείπουν να χρησιμοποιήσουν και αυτό το χαρτί. Για παράδειγμα στην παράσταση υποστηρίζεται πως οι δομές υποστήριξης θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας στο Ηνωμένο Βασίλειο απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά σε γυναίκες μεταναστευτικών κοινοτήτων και όχι στις λευκές Αγγλίδες. Οι λευκές δεν υποφέρουν πλέον από την πατριαρχία, φαίνεται να υπονοεί η παράσταση. Άρα και οι βρετανικές δομές υποστήριξης υπάρχουν για να σώσουν τις μετανάστριες από τους άντρες τους, κάτι σαν αυτό που υπογράμμιζε η Spivak (1988) όταν έγραφε ότι σύμφωνα με την αποικιοκρατική ρητορική «λευκοί άντρες έσωζαν μελαμψές γυναίκες από μελαμψούς άντρες». Κάπως έτσι επενδύθηκε και η εισβολή του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν (2002), όπου οι «δημοκρατικές» δυνάμεις της Δύσης (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, γνωστής και ως ‘κοιτίδα του δυτικού πολιτισμού’) προπαγάνδιζαν ότι πήγαν εκεί για να σώσουν τις Αφγανές γυναίκες από τους Ταλιμπάν.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο αντιμετωπίζεται από τους DV 8 και το θέμα της ομοφοβίας: οι ομοφοβικές συμπεριφορές δεν είναι πια πρόβλημα για τη δυτική κουλτούρα -μ’ αυτά η δύση ξεμπέρδεψε, τώρα οι γκέι και οι λεσβίες στον ‘πολιτισμένο’ κόσμο μέχρι που παντρεύονται. Άλλες κουλτούρες όμως έχουν σοβαρό ζήτημα. Όπως για παράδειγμα (για μαντέψτε;)…το Ισλάμ! Χαρακτηριστικός είναι ο διάλογος στην παράσταση μεταξύ δύο χορευτών/ερμηνευτών που υποδύονται ο ένας τον (δυτικό) λευκό και ο άλλος τον μουσουλμάνο. Από όσο καταφέρνουμε να ανακαλέσουμε η ανταλλαγή έχει ως εξής:

– Λευκός: Έχω δικαίωμα να κάνω κριτική στην ομοφοβία του Ισλάμ.

– Μουσουλμάνος: Αυτή είναι η κουλτούρα μου και πρέπει να την σεβαστείς.

– Λευκός: Η δική μου κουλτούρα σέβεται την ομοφυλοφιλία. Δεν πρέπει κι εσύ να το σεβαστείς αυτό;

Σε αυτό τον τόσο σύντομο διάλογο συμπυκνώνεται εξαιρετικά η ρητορική στρατηγική της κατασκευής των δύο αντίθετων, υποτίθεται, πόλων, μια ρητορική που προσπαθεί να πείσει ότι η κριτική στο Ισλάμ δεν επιτρέπεται καθώς το Ισλάμ ανήκει στα μη ανεκτικά πολιτισμικά ιδιώματα ενώ από την άλλη η λευκή, δυτική Ευρώπη, την στιγμή που και εκείνη απαιτεί ‘σεβασμό στην κουλτούρα’ της, αυτοπαρουσιάζεται παρόλα αυτά ως η κουλτούρα του σεβασμού στο διαφορετικό par excellence . Μία έκφραση που μπορεί να συμπυκνώσει αυτή την στρατηγική είναι το «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει». Η αντι-ομοφοβία στη σκηνή αυτή γίνεται συνώνυμο της δυτικής κουλτούρας, ‘προϊόν’ που παράγεται αποκλειστικά στη ‘δύση’ και στις ‘ελεύθερες’ χώρες της. Παραμένει μυστήριο βέβαια το πώς θα εξηγούσαν οι DV 8 τα κινήματα των lgbtq σε μουσουλμανικές χώρες, ή τους μουσουλμάνους lgbtq που παλεύουν για ορατότητα στα πλαίσια των κοινοτήτων τους. Χρειάζεται να σημειώσουμε ότι η ομοφοβία οπωσδήποτε δεν έχει ‘καταργηθεί’ στη ‘Δύση’ και ότι η σύγχρονη οικουμενικότητά της δεν είναι ανεξάρτητη από την αποικιοκρατική στρατηγική των δυτικών χωρών τους προηγούμενους αιώνες (βλ. Georg Klauda 2008); Μάλλον χρειάζεται. Από την άλλη οι DV 8 δεν προσθέτουν για παράδειγμα και την τρανσφοβία στον κατάλογο με τις διακρίσεις που έχουν πια ‘καταργηθεί’ στη ‘Δύση’ μάλλον γιατί αυτή η παραδοχή θα ήταν ολοφάνερα ψευδής. Βέβαια αυτό δεν φαίνεται να αποδυναμώνει στη συνείδησή τους το επιχείρημα περί της ελευθερίας της έκφρασης ως κατακτημένο και αδιαμφισβήτητο αγαθό της δυτικής κουλτούρας.

Εππλέον ένας τέτοιος διάλογος μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε ρατσιστικά αισθήματα, αφού οι (μουσουλμάνοι) μετανάστες παρουσιάζονται ως φορείς επικίνδυνων οπισθοδρομικών αντιλήψεων. Το πρόβλημα αυτής της θέσης, όπως τονίζει και η Judith Halberstam , είναι ότι:

αντι-μεταναστευτικές γκέι πολιτικές ξεπηδούν μέσα από αδέξιους χαρακτηρισμούς για το Ισλάμ ως βαθιά ομοφοβικού, οι οποίες υποθέτουν μια σχέση μεταξύ ανεκτικότητας στην ομοφυλοφιλία και φιλελεύθερης δημοκρατίας. Όπως έχουν υποστηρίξει οι Joseph Massad , Fatima El Tayeb και Jasbir Puar τέτοιοι χαρακτηρισμοί του Ισλάμ από την μία παρερμηνεύουν τις σεξουαλικές οικονομίες των ισλαμικών χωρών και από την άλλη συνδέουν την αποδοχή των γκέι και λεσβιών με τον νεοφιλελευθερισμό. Επίσης επιτρέπουν περίεργες πολιτικές συνδέσεις μεταξύ λαϊκιστικής δεξιάς και δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων (Halberstam , 2011: 161).

Κλείνοντας αυτή την ενότητα να υπενθυμίσουμε ότι τμήματα του γυναικείου και lgbt κινήματος των δυτικών κοινωνιών έχουν συμμετάσχει στην κατασκευή αυτής της αφήγησης εμπλουτίζοντας ουσιαστικά την σχηματική αναπαράσταση της αποικιοκρατίας κατά Spivak με την αντίληψη: ‘λευκές γυναίκες σώζουν μελαμψές γυναίκες από μελαμψούς άντρες’. Αυτό το είδαμε και το 2002 με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν και την εκτεταμένη συζήτηση εντός του γυναικείου κινήματος με αίτημα το ‘να σωθούν οι γυναίκες στο Αφγανιστάν’ (όχι από τις νατοϊκές βόμβες αλλά από τους Ταλιμπάν φυσικά), θέση πατερναλιστική που δεν συνομιλούσε επί της ουσίας με τις Αφγανές αλλά μιλούσε εξ’ ονόματός τους καθώς ‘ήξερε το καλό τους’. Αντίστοιχο παράδειγμα τέτοιας αντίληψης από την πλευρά του lgbt κινήματος αποτελεί η διεθνής καμπάνια ενάντια στον απαγχονισμό δύο νεαρών ανδρών στο Ιράν το 2005 οι οποίοι, σύμφωνα με τα δυτικά ΜΜΕ, είχαν κατηγορηθεί ως ομοφυλόφιλοι. Το Ιράν παρουσιαζόταν τότε ως η κόλαση για κάθε ομοφυλόφιλο (σε αντίθεση πάντα με την αναπαράσταση της ‘Δύσης’ ως τον παράδεισο κάθε ομοφυλόφιλου). Δεν έλειψαν κινήσεις που διεκδικούσαν κυρώσεις σε εμπορικό ή διπλωματικό επίπεδο για να επισφραγίσουν αυτή την διάκριση. Για παράδειγμα « η Outrage, μια queer πολιτική οργάνωση της Βρετανίας, έφτασε να δηλώσει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να επιβάλει εμπορικές κυρώσεις στο Ιράν ως απάντηση προς τις συνεχείς επιθέσεις του κατά των μειονοτήτων λόγω φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού» ( Alam 2005).

 

Η ισλαμοφοβία και η ελληνική περίπτωση

Κλείνοντας, αναρωτιόμαστε τι συμβαίνει τελικά και τι σηματοδοτείται όταν αυτή η παράσταση ανεβαίνει στην Αθήνα στη συγκεκριμένη συγκυρία που χαρακτηρίζεται από την οικονομική κρίση, τον αυξανόμενο ρατσισμό, την άνοδο της ακροδεξιάς, την ακλόνητη ομοφοβία και τον ριζωμένο σεξισμό. Να θυμηθούμε σε αυτό το σημείο ότι το ελληνικό κράτος είναι πολιτικά συνδεδεμένο με το δόγμα του ορθόδοξου χριστιανισμού, ότι στην Αθήνα (πρωτεύουσα του κράτους) δεν υπάρχει επίσημος χώρος λατρείας για τους μουσουλμάνους πολίτες και ότι άτυποι χώροι λατρείας δέχονται συχνά εμπρηστικές επιθέσεις από ακροδεξιές ομάδες. Να θυμηθούμε το κάψιμο του Κορανίου από μπάτσους για επίδειξη, εκδίκηση και για ‘πλάκα’ αλλά και το πρόσφατο δολοφονικό πογκρόμ εναντίων μεταναστών και προσφύγων στις γειτονιές γύρω από την πλατεία Βικτωρίας. Να θυμηθούμε ότι το ελληνικό Δίκαιο κάνει διακρίσεις σε βάρος γκέι, μπάι, λεσβιών και τρανς και ότι τα ελληνικά νοσοκομεία εγχειρίζουν τα ίντερσεξ παιδιά σε μικρή ηλικία για να ‘διορθώσουν’ την ασαφή ή πλουραλιστική βιολογία τους. Να θυμηθούμε τον σεξισμό, την ομοφοβία και τον ρατσισμό της καθημερινότητας. Δεν ανήκουν σε καμία μακρινή ή από τα ‘έξω’ θρησκευτική κοινότητα. Να τα θυμηθούμε λοιπόν όλα αυτά, αν και δεν μας αφήνει κανείς να τα ξεχάσουμε και να θυμηθούμε παράλληλα άρθρα στον τύπο, όπως π.χ. αυτά της Σώτης Τριανταφύλλου, η οποία γράφει « Όσοι υποστηρίζουν ότι η ποικιλία των πεποιθήσεων, όσο φανατικές και να είναι αυτές, «εμπλουτίζει» την κοινωνία μας, είναι απλώς ανόητοι. Υπάρχει ένα σημείο πέρα από το οποίο ο πλουραλισμός δεν μπορεί και δεν πρέπει να προχωρήσει: το κριτήριο αυτό είναι η αμοιβαιότητα· μια σχέση στην οποία ο νεοφερμένος -ο μετανάστης- κάνει ένα συμβιβασμό προς εκείνον που τον υποδέχεται » [10] Αναπαράγει εδώ η Τριανταφύλλου τα ίδια σχήματα που αναπαράγουν και οι DV 8. Πρέπει δηλαδή να κάνουν και καμιά υποχώρηση οι μετανάστες που έχουν έρθει στην Ελλάδα!

Αναφέρουμε το άρθρο της Τριανταφύλου γιατί πιστεύουμε ότι δημιουργεί τις ίδιες συναισθηματικές/πολιτικές αντιδράσεις με το να βλέπει κάποιος (έλληνας/ιδα) την παράσταση των DV 8. Αυτή η συζήτηση προσπαθεί να σε πείσει ότι εδώ (στην Ελλάδα) υπάρχει ένα κοσμικό κράτος υποδοχής μεταναστών όπου οι ελευθερίες της κοινωνίας του παραβιάζονται από τα υποκείμενα αυτών των άλλων πολιτισμών, από αυτούς τους ανθρώπους που διασχίζουν πεζοί τα γεμάτα νάρκες σύνορα. «Ας μιλήσουμε για τις ελεύθερες χώρες: ΗΠΑ, Αγγλία, Ολλανδία», έλεγαν οι DV 8. Δεν ήταν η Ελλάδα στον κατά DV 8 κατάλογο των ελεύθερων χωρών. Αναρωτιόμαστε λοιπόν εμείς τι σημαίνει να χειροκροτά κανείς την παράσταση αυτή στην Αθήνα σήμερα. Σημαίνει ότι φαντασιώνεται ότι η Ελλάδα είναι μία από τις ‘ελεύθερες’ χώρες ή ότι περιμένει να την απελευθερώσουν οι ιδέες του Διαφωτισμού από την ‘τριτοκοσμική’ της ορθοδοξία;

QV, Μάρτιος 2012

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Υποσημειώσεις

1 «Μπορούμε να μιλήσουμε για αυτό;»

2. Περισσότερα για τους DV 8 εδώ http://www.dv8.co.uk/about_dv8

3. Never Again (φιλμ για την τηλεόραση, 1989), Dead Dreams of Monochrome Men (1988) , Enter Achilles (1995) , The cost of living (2003)

4. Φυσικά δεν είναι σύμπτωση, θεωρούμε, ότι οι DV 8 ήρθαν (τους έφεραν) για πρώτη φορά με αυτό το έργο και όχι π.χ. με το προηγούμενο. Το « To be straight with you » διαπραγματεύεται την ομοφοβία όπως αυτή διατρέχει την ηθική πολλών και διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων – για ευνόητους λόγους δεν ενδιαφέρει το θέμα.

5. Μια κριτική που φυσικά είχε ως φορέα της τα ριζοσπαστικά κοινωνικά και πολιτικά κινήματα των περασμένων αιώνων τα οποία, μέσα από συχνά αιματηρούς αγώνες, διεκδίκησαν να περιορίσουν τον καταπιεστικό και πειθαρχικό πολιτικό ρόλο της χριστιανικής εκκλησίας.

6. Οι αντιδράσεις αφορούσαν τόσο στο γεγονός ότι οι μουσουλμάνοι θεωρούν την απεικόνιση του Μωάμεθ προσβλητική όσο και στο ότι κάποια σκίτσα γελοιοποιούσαν τον Μωάμεθ ή τον απεικόνιζαν ως τρομοκράτη.

7. http://www.spiegel.de/international/0,1518,399653,00.html

8. Βλέπε ενδεικτικά δηλώσεις της Άνγκελα Μέρκελ: η πολυπολιτισμικότητα απέτυχε, http://www.youtube.com/watch?v=iNoUgRwggbQ .

9. Πρόκειται για τις γνωστές και ως ‘βελτιωμένες μεθόδους ανάκρισης’ ( enhanced interrogation techniques ), όρο που χρησιμοποίησε η διακυβέρνηση του G . Bush μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους, τον Σεπτέμβριο του 2001, για να ονοματίσει τα βασανιστήρια που εφάρμοσε σε αιχμαλώτους πολέμου και άλλους κρατούμενους -δες εδώ http://en.wikipedia.org/wiki/Enhanced_interrogation_techniques

10. http://www.athensvoice.gr/the-paper/article/334/%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CF%87%CF%84%CE%AE-%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%AD%CF%87%CF%81%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%BF

 

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Βιβλιογραφία :

Alam Faisal, 2005, » Gay Media’s Failure to Accurately Report Stories Adds to Growing Islamophobia and Hatred Towards Islamic World «, http://groups.yahoo.com/group/al-fatiha-news/message/1036 , μετάφραση στο QV 2, http://qvzine.net/deytero%20teyxos/Islamophobia.html

Bracke Sarah, 2011, «Subjects of debate: Secular and sexual exceptionalism and Muslim women in the Netherlands», στο Feminist Review, 98 (Islam in Europe), p. 28-46.

El-Tayeb Fatima, 2011, European others: Queering ethnicity in postnational Europe, University of Minnesota Press.

Halberstam Judith, 2011, The queer art of failure, Duke University Press .

Klauda Georg , 2008, » Η παγκοσμιοποίηση της ομοφοβίας», μετάφραση Terminal 119, http://www.terminal119.gr/show.php?id=529 .

Spivak Gayatri, 1988, «Can the subaltern speak?» στο Marxism and the interpretation of culture, University of Illinois Press.

CLICK TO PRINT

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s