Τι είναι ο αντισημιτισμός; (εισήγηση 1ου workshop)

Είμαστε μεγαλωμένοι σε ελληνικές οικογένειες ή τουλάχιστον σε ελληνικό περιβάλλον οπότε το θεωρούμε σχεδόν απίθανο ο καθένας και η καθεμία από εμάς να μην έχει ακούσει κάτι στο σπίτι του εις βάρος των Εβραίων: ένα στερεότυπο, μια βρισιά, μια περίεργη θεωρία συνωμοσίας. Για πολλούς ανθρώπους που ασχολούνται από μια αντεθνική και αντιρατσιστική σκοπιά με τον ελλαδικό χώρο γίνεται γρήγορα αντιληπτό πως ο αντισημιτισμός ρέει σε άφθονες ποσότητες, σε ποικίλες μορφές, είτε για πολιτικοποιημένους είτε μη, είτε για μυστικιστές είτε για χριστιανούς, είτε για δεξιούς είτε αριστερούς. Τα κλασικά «αστεία» ή στερεότυπα για τους Εβραίους που διαδίδονται στα ελληνικά σχολεία και τις οικογένειες αφορούν συνήθως στην αναπαραγωγή των ρατσιστικών χαρακτηρισμών όπως η «τσιγγουνιά», η «απληστία», η «τάση για κυριαρχία» κοκ καθώς βέβαια και στη διακωμώδηση του Ολοκαυτώματος. Συχνά αυτοί οι χαρακτηρισμοί συνοδεύονται ή αντικαθίστανται από μια μοντέρνα νομιμοποιημένη μορφή κριτικής στο Ισραήλ, το θεωρούμενο εβραϊκό κράτος, χωρίς αυτό να σημαίνει παράλληλα ότι απαλλάσσονται τότε από λεκτικές ή μη επιθέσεις και οι Εβραίοι πολίτες των υπολοίπων χωρών και βέβαια της ελλάδας.

Οι αντιεξουσιαστές, ειδικότερα, συχνά πιστεύουμε ότι είμαστε άτρωτοι από το ρατσισμό και τις προκαταλήψεις μας. Κι αυτό είτε γιατί διαιωνίζεται μια αντίληψη της εξουσίας που βρίσκεται πέρα και μακριά από την κοινωνία ή τους πολιτικούς χώρους, είτε γιατί όντως βολεύει πολλούς από εμάς να διατηρούμε τα προνόμιά μας μέσα σε έναν ιεραρχικό κόσμο, ευλαβικά αποσιωπώντας τα βέβαια. Όμως, η εμπειρία πολλών Εβραίων ακτιβιστών έχει δείξει ότι μορφές του αντισημιτισμού ζουν και βασιλεύουν μέσα στα κινήματα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αυτή η κατάσταση όχι μόνο διώχνει πολλούς Εβραίους από κοντά μας αλλά και ξεκάθαρα επηρεάζει τη σκέψη μας και δηλητηριάζει την ποιότητα των ιδεών μας.

Αυτό το workshop θα ξεκινήσει με τα βασικά: Τι είναι ο αντισημιτισμός; Σε τι είναι διαφορετικός από αυτά που μας έχουν μάθει ότι είναι; Κι αφού σας είπαμε με τι θέλουμε να ασχοληθούμε, θέλουμε να σας πούμε με τι δεν θα ασχοληθούμε σήμερα. Δεν θέλουμε να ασχοληθούμε σε καμία περίπτωση με την εξωτερική πολιτική κάποιων κρατών. Αυτά τα κράτη είναι η Νικαράγουα, το Αζερμπαϊτζάν, η Αίγυπτος, η Δανία και το Ισραήλ. Θα παρακαλούσαμε, έτσι, όποιον έχει έρθει να μιλήσει σήμερα για την εξωτερική πολιτική των παραπάνω κρατών που αναφέρθηκαν, να αποχωρήσει. Από τις υπόλοιπες/ -ους θα ζητήσουμε εδώ να αφεθείτε στην ιστορική αφήγηση που επιλέξαμε και να συζητήσουμε στο τέλος πολύ πιο γόνιμα και ενδιαφέροντα ερωτήματα για μας ως έλληνες και ως αντιφασίστες ακτιβιστές ενός κινήματος…

Ορισμός

Ο αντισημιτισμός είναι το μίσος εναντίον των εβραίων απλά επειδή είναι εβραίοι. Κάποιες φορές γίνεται αναφορά σε αυτόν ως «το αρχαιότερο μίσος»[i]. Ιστορικά ότι ξεκίνησε ως σύγκρουση γύρω από τη θρησκευτική πίστη εξελίχθηκε σε μια συστηματική τακτική πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής απομόνωσης, αποκλεισμού, ταπείνωσης και αποπειρώμενης εξαφάνισης. Ο αντισημιτισμός δεν ξεκίνησε στη ναζιστική περίοδο και ούτε τελείωσε με το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.

Αντι-Ιουδαϊσμός
Αν και έχουμε στοιχεία για ένα είδος αντι-Ιουδαϊσμού από πολύ παλιότερα (και στους ελληνιστικούς χρόνους) θεωρούμε κομβικό ότι το έτος 70 καταστράφηκε από τους Ρωμαίους ο εβραϊκός ναός του Σολομώντα και οι περισσότεροι εβραίοι εξορίστηκαν σε όλες τις μεριές του αρχαίου κόσμου. Με τον προσηλυτισμό των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, ο Χριστιανισμός έγινε η επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και από νωρίς οι… πατέρες της Εκκλησίας αναζήτησαν την εγκαθίδρυση του Χριστιανισμού ως διαδόχου του Ιουδαϊσμού. Καθώς και οι δύο θρησκείες προέρχονταν από την Παλιά Διαθήκη, οι Χριστιανοί γύρευαν να αναγνωριστεί η εγκυρότητα της δικής τους θρησκείας με τον ισχυρισμό ότι ξεπέρασε τον Ιουδαϊσμό. Η απροθυμία των Εβραίων να δεχτούν τον Ιησού ως Μεσσία έγινε αντιληπτή ως πρόκληση τόσο ως προς τους Ρωμαίους κυρίαρχους όσο και ως προς τη χριστιανική πίστη.

Το πρώτο και κυρίαρχο στερεότυπο για τους Εβραίους είναι ότι αποτέλεσαν τους δολοφόνους του Χριστού. Η ιδέα ότι οι Εβραίοι σκότωσαν το Χριστό αναπτύσσεται στην Καινή Διαθήκη και διαδίδεται με φανατισμό μάλιστα από τα Ευαγγέλια, πχ του Ματθαίου. Παρόλο που η σταύρωση ως τρόπος θανάτωσης απαγορεύεται από τον εβραϊκό νόμο και παρόλο που ο ίδιος ο Ιησούς και οι μαθητές του ήταν Εβραίοι η φήμη αυτή εύκολα έγινε πιστευτή από την πλειοψηφία των Χριστιανών. Οι Ρωμαίοι, για παράδειγμα, οι οποίοι τότε χρησιμοποιούσαν τη σταύρωση, θεωρούνται άμοιροι ευθυνών από τους Χριστιανούς. Εδώ φαίνεται και το μανιακό στοιχείο της εμμονής των αντισημιτών πάνω στο οποίο συνεχίζουν μέχρι και σήμερα, 2,000 χρόνια μετά, να δημιουργούνται λογοτεχνικά έργα και κινηματογραφικές ταινίες που βασίζονται πάνω στο ψέμα πως οι Εβραίοι σκότωσαν το Χριστό (βλέπε «Τα πάθη του Χριστού» με τον Μελ Γκίμπσον. Στη συγκεκριμένη ταινία δεν αφήνεται να υπάρξει καμιά αμφιβολία για το ποιος είναι υπεύθυνος για το θάνατο του Ιησού – το κάναν οι Εβραίοι. Απορούμε βέβαια πως έγινε και εγκρίθηκαν τα γυρίσματα της ταινίας αφού ως γνωστόν το Χόλιγουντ ελέγχεται από τους Εβραίους…). Φυσικά, στο πεδίο της πραγματικότητας η καθολική Εκκλησία έχει παραδεχτεί πως δεν ήταν οι Εβραίοι που σκότωσαν τον Ιησού, ωστόσο σε πλατιά κλίμακα κάτι τέτοιο πιστεύεται ακόμα.

Ένα άλλο συχνό στερεότυπο για τους Εβραίους είναι η κατηγορία προς αυτούς ότι είναι ρατσιστές ή αλαζόνες επειδή αναφέρονται στους εαυτούς τους ως τον «Περιούσιο Λαό». Η έκφραση «περιούσιος λαός» βέβαια αναφέρεται στα εβραϊκά θρησκευτικά βιβλία και αφορά στην τήρηση κάποιων ηθικών υποχρεώσεων από πλευράς Εβραίων και δεν έχει να κάνει με το ότι εκείνοι αποτελούν τον σημαντικότερο ή καλύτερο λαό όλων των υπολοίπων. Είναι γνωστό εξάλλου ότι κάθε θρησκεία ως ένα βαθμό χτίζει την αξιοπιστία της και την εγκυρότητά της σε σχέση με τις άλλες – «μη αληθινές» – θρησκείες βάσει διαφοροποιήσεων και τονισμού αρνητικών στοιχείων των άλλων πιστών. Ο Ιουδαϊσμός δεν κάνει κάτι παραπάνω, αν και τον «σώζει» μάλλον κιόλας το γεγονός ότι ιστορικά δεν υπήρξε ως «επεκτατική» θρησκεία και μάλιστα δεν στηρίζεται σε κάποιο δόγμα (αλλά απλώς σε… άπειρες ερμηνείες των ιερών τους γραφών). Έτσι, η έκφραση «περιούσιος λαός» η οποία αναφέρεται στις βιβλικές υποχρεώσεις των Εβραίων, δεν εννοεί να προτείνει μια ιεραρχία μεταξύ θρησκευτικών ομάδων. Είναι σημαντικό για μας ότι τέτοιες δήθεν «παρανοήσεις» σήμερα επαναφέρονται από τους νεοναζί όπως ο Κών/νος Πλεύρης, αλλά και από αριστερούς, για να δηλώσουν πως οι Εβραίοι είναι ρατσιστές λόγω του ότι πιστεύουν ότι είναι ο εκλεκτός λαός. Τέτοιες παρανοήσεις ωστόσο δείχνουν τόσο μια πολύ υποβαθμισμένη εκτίμηση του πως λειτουργεί ο ρατσισμός (λες και χρειάζεται πηγή του ρατσισμού να είναι ένα βιβλίο) όσο και έναν υπόγειο σήμερα αντισημιτισμό.

Μεσαίωνας (η γέννηση των γκέτο)
Πριν το Μεσαίωνα (έτη 300-600) έλαβε χώρα ένα νέο τμήμα των θεσμισμένων διακρίσεων εναντίον των Εβραίων. Αν ο αντι-Ιουδαϊσμός χαρακτηριζόταν από την απευθείας αντιπαράθεση και τη συκοφαντία, ο αντισημιτισμός σηματοδοτεί τη θέσμιση της διάκρισης μέσα στις κοινωνίες. Απαγορεύτηκε στους Εβραίους να παντρεύονται με Χριστιανούς (έτος 399), τους απαγορεύτηκε να κρατούν υψηλές θέσεις στην κυβέρνηση (έτος 439) και εμποδίστηκαν να εμφανίζονται σε δικαστήρια ως μάρτυρες εναντίον Χριστιανών (έτος 531). Καθώς επισήμως εξοστρακίζονταν, διάφορες αλλόκοτες φαντασιώσεις αναδύθηκαν στη Βόρεια Ευρώπη γύρω από τους Εβραίους, φαντασιώσεις που προμήνυαν τον αντισημιτισμό του 20ου αιώνα. Εκείνη την εποχή του Μεσαίωνα, οι Εβραίοι είχαν υποτίθεται κέρατα και ουρές και εμπλέκονταν σε τελετουργικούς φόνους Χριστιανών. Ο τελευταίος αυτός ισχυρισμός, που είναι γνωστός ιστορικά ως «λίβελος/ συκοφαντία αίματος» (blood libel) επινοήθηκε το 1150 για να εξηγήσει το μυστηριώδη θάνατο ενός παιδιού Χριστιανών. Εμφανίζεται σε αγγλικούς και γερμανικούς μύθους.

Το 1095, σε μια καμπή της δυτικοευρωπαϊκής ιστορίας, ο Πάπας έκανε έκκληση στους Χριστιανούς να σηκώσουν το σταυρό και το σπαθί και να απελευθερώσουν την Ιερή Γη από τους Μουσουλμάνους, ξεκινώντας αυτό που αργότερα έγινε γνωστό ως οι Σταυροφορίες. Το θρησκευτικό παραλήρημα που έπιασε όλους τους ανθρώπους – αργότερα ακόμη και τα παιδιά – κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών έμελε να έχει άμεσες συνέπειες για τους Εβραίους. Οι στρατοί των Σταυροφόρων, οι οποίοι έμοιαζαν περισσότερο με όχλους πλημμύρισαν τις εβραϊκές κοινότητες λεηλατώντας, βιάζοντας και σφαγιάζοντας τους κατοίκους τους. Έτσι, γεννήθηκαν οι οργανωμένες σφαγές των Εβραίων, τα πογκρόμ. Βέβαια, σήμερα, χωρίς καμία τάση αυτοκριτικής ή ετερότητας, οι Σταυροφορίες διδάσκονται στα σχολεία ως ηρωικές στιγμές (παραβλέποντας τις χιλιάδες σφαγές που συνέβησαν κατά τη διάρκεια τους).

Στο μέσο του 14ου αιώνα, η Βουβωνική πανούκλα εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη, σκοτώνοντας σύμφωνα με υπολογισμούς το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ευρώπης. Ο φόβος, η προκατάληψη και η άγνοια υπαγόρευσαν την ανάγκη να βρεθεί κάποιος για να κατηγορηθεί και οι Εβραίοι αποτέλεσαν έναν βολικό αποδιοπομπαίο τράγο λόγω των μύθων και των στερεοτύπων που οι άνθρωποι ήδη πίστευαν για αυτούς. Αν και οι Εβραίοι επίσης πέθαιναν από την πανούκλα, τους κατηγόρησαν ότι δηλητηρίαζαν τα πηγάδια και μετέδωσαν την αρρώστια.

Το 1290 ο Εδουάρδος ο πρώτος, βασιλιάς της Αγγλίας, εξόρισε τους Εβραίους από την Αγγλία, κάνοντας την Αγγλία την πρώτη χώρα που έπραξε με αυτό τον τρόπο. Διακόσια χρόνια μετά, στις 30 Ιουλίου του 1492 η εβραϊκή κοινότητα της Ισπανίας – γύρω στις 200,000 ανθρώπους – εξορίστηκε με ένα ψήφισμα  που εκδόθηκε από το βασιλιά Φερδινάνδο και τη βασίλισσα Ισαβέλλα. Αυτό αποτέλεσε τμήμα της ευρύτερης προσπάθειας της ισπανικής Ιεράς Εξέτασης η οποία διεξάχθηκε με σκοπό να προσηλυτίσει Εβραίους στον Καθολικισμό.

Το 1545 ο Λούθηρος, ο ιδρυτής της Μεταρρύθμισης και του Προτεσταντισμού τον 16ο αιώνα, έγραψε ένα φυλλάδιο με τον τίτλο «οι Εβραίοι και τα ψέματά τους» ισχυριζόμενος ότι οι Εβραίοι διψούσαν για χριστιανικό αίμα και παρακίνησε για τη σφαγή των Εβραίων. Οι Ναζί το ανατύπωσαν αυτούσιο το 1935.

Όλο και περισσότερο, οι Εβραίοι έπρεπε να υποστούν πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές διακρίσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την αποστέρηση των όποιων νομικών και πολιτικών δικαιωμάτων τους. Περιορίζονταν να ζουν σε συγκεκριμένες, οριοθετημένες περιοχές και, ξεκινώντας από τον 13ο αιώνα, απαιτούταν να φοράνε ένα διακριτό έμβλημα (ένα σήμα ή/ και ένα μυτερό καπέλο) έτσι ώστε να αναγνωρίζονται αμέσως. Το 1611 εμφανίζεται ο όρος «Ghetto» ο οποίος εκείνη την εποχή, κατά μία ετυμολογική εκδοχή, σημαίνει το σημείο της πόλης όπου περιορίζονται οι Εβραίοι στη Βενετία. Από κει και πέρα, η λέξη χρησιμοποιείται για να δηλώσει όλα τα γκέτο όπου περιόριζαν τους Εβραίους.

Από τη στιγμή που η Εκκλησία δεν επέτρεπε στους Χριστιανούς να δανείζουν χρήματα για κέρδος, μερικοί Εβραίοι έγιναν δανειστές χρημάτων. Από τη στιγμή που σχετίστηκαν με την απαγορευμένη συναλλαγή της τοκογλυφίας, μια νέα σειρά στερεοτύπων εξελίχθηκαν γύρω από αυτούς ως διψασμένους για χρήματα και άπληστους. Ως δανειστές χρημάτων, οι Εβραίοι συχνά φάνηκαν χρήσιμοι στους κυρίαρχους οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το κεφάλαιο τους για να χτίζουν καθεδρικούς ναούς και εξοπλισμένους στρατούς. Όσο οι Εβραίοι λοιπόν ωφελούσαν τον κυρίαρχο μέσω της χρηματοδότησης, τους ανέχονταν. Αλλιώς, εξυπηρετούσαν και ως αποδιοπομπαίοι τράγοι. Όταν βόλευε τους φεουδάρχες και τους βασιλείς, εξορίζονταν – από την Αγγλία το 1290, από τη Γαλλία το 1394, από την Ισπανία το 1492. (Η Αγγλία είναι η μόνη χώρα όπου ξαναγύρισαν μαζικά οι Εβραίοι και δεν σημειώθηκε κάποιο εξαιρετικό περιστατικό αντισημιτισμού μέχρι και τον 20ο αιώνα).

Ο ύστερος Μεσαίωνας, ωστόσο, «είχε καταδικάσει ή κρίνει άξια περιφρόνησης πολλά επαγγέλματα…» και θα πούμε γιατί αυτό είχε σημασία. «Αυτά που εμφανίζονται πιο συχνά στον κατάλογο [είναι]: στην πρώτη γραμμή, πανδοχείς, χασάπηδες, ζογκλέρ, θεατρίνοι, μάγοι, αλχημιστές, γιατροί, χειρουργοί, στρατιώτες, προαγωγοί, πόρνες, συμβολαιογράφοι, έμποροι αλλά και, μεταξύ άλλων, βυρσοδέψες, υφαντές, σαμαράδες, βαφείς, ζαχαροπλάστες, τσαγκάρηδες, κηπουροί, ζωγράφοι, ψαράδες, κουρείς, δικαστικοί αξιωματούχοι, αγροφύλακες, τελώνες, αργυράμοιβοι, ραφτάδες, αρωματοποιοί, έμποροι εντοσθίων, μυλωνάδες. Μπορούμε να διακρίνουμε ορισμένους από τους λόγους αυτής της περιθωριοποίησης. Τα παλαιά ταμπού των πρωτόγονων κοινωνιών αποτελούν ένα στέρεο υπόβαθρο. Ταμπού αίματος που λειτουργεί εις βάρος των χασάπηδων, των δημίων, των χειρουργών, των φαρμακοποιών, των γιατρών και, φυσικά, των στρατιωτών. […] Ταμπού ακαθαρσίας, βρωμιάς που ενοχοποιεί τους βυρσοδέψες, τους υφαντές, τους μαγείρους, τους πλύστες και, για τον άγιο θωμά τον ακινάτη, τους λατζέρηδες! Ταμπού του χρήματος που αποκλείει τους μισθοφόρους, τους μάστορες, τις πόρνες αλλά και τους εμπόρους κι ανάμεσά τους εννοείται τους τοκογλύφους κοκ»[ii].

Κάποια από τα παραπάνω επαγγέλματα συνδέθηκαν με τους Εβραίους γιατί ακριβώς απαγορευόταν η άσκησή τους από τους Χριστιανούς. Ωστόσο, οι προκαταλήψεις ή η απέχθεια για αυτά τα επαγγέλματα συνόδευσαν και το ιστορικό «αντικείμενο του μίσους»… ως ιδανικούς αποδιοπομπαίους τράγους. Κάτι αντίστοιχο έγινε και προς την αυγή του καπιταλισμού όπου τα επαγγέλματα των δημοσιογράφων, των γιατρών, των καλλιτεχνών κτλ συνέχισαν να θεωρούνται αμαρτωλά από πολλούς Χριστιανούς και, έτσι, ορισμένοι Εβραίοι που τα είχαν επιλέξει, αν και προσαρμόστηκαν ευκολότερα στο νέο οικονομικό σύστημα, του καπιταλισμού, δέχτηκαν παράλληλα και την μήνιν των υπολοίπων ακριβώς για αυτό. Κι όσοι, βέβαια, δεν προσαρμόζονταν, κατηγορούνταν ότι ήθελαν να ξεχωρίζουν ή να αποτελούν… τον περιούσιο λαό. Όπως ωραία το είπε η Ανριέτ Ασέο, το πρόβλημα με τους Εβραίους είναι ότι έχουν ένα σώμα δίχως οδηγίες χρήσης

Αντισημιτισμός (η γέννηση των πογκρόμ, η προετοιμασία του Ολοκαυτώματος)
Η λέξη πογκρόμ προέρχεται από τα ρωσικά και σημαίνει «καταστρέφω, διαλύω βίαια». Από τα ρωσικά, γιατί τα πρώτα πογκρόμ, δηλαδή η βίαια έξαρση και οι δολοφονίες του όχλου ενάντια στους Εβραίους, έγιναν συστηματικά στην τσαρική Ρωσία. Η ειρωνεία της τύχης τα έφερε έτσι ώστε το πρώτο πογκρόμ να λάβει χώρα στην Οδησσό το 1821 (το έτος που οι ρωμιοί στην οθωμανική αυτοκρατορία αποφάσισαν να γίνουν έλληνες). Ανάμεσα στα έτη 1903 και 1906 εξοντώθηκαν σε πογκρόμ στη Ρωσία γύρω στους 2.000 ρώσους Εβραίους. Σε αυτήν ακριβώς την περίοδο, όπου έγιναν τα χειρότερα πογκρόμ στο Kischinew, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας Chisinau,  ξεκίνησε και η πρώτη μεγάλη έξοδος των καταδιωγμένων Εβραίων προς την  Παλαιστίνη! Ο σιωνισμός, ως απάντηση στον αντισημιτισμό, είχε  ήδη γεννηθεί.

Παρά τις προοδευτικές ιδέες του Διαφωτισμού που έρχονται να εξασφαλίσουν ισονομία και ελευθερία για πολλές κατηγορίες πολιτών, με τους Εβραίους δεν συμβαίνει το ίδιο ή συμβαίνει μόνο εν μέρει. Οι ίδιοι οι Διαφωτιστές σε πολλές περιπτώσεις εκφράζονται αντισημιτικά ενώ οι νομοθεσίες εμποδίζονται να αγκαλιάσουν και τους Εβραίους της Ευρώπης. Το «Διάταγμα Χειραφέτησης» που ψηφίστηκε το 1812, αν και υποτίθεται επινοήθηκε για να βοηθήσει στη χειραφέτηση των Εβραίων, στο άρθρο 9 προέβλεπε ότι οι Εβραίοι δεν επιτρεπόταν να κατέχουν δημόσια αξιώματα. Εξάλλου το εν λόγω Διάταγμα ακολουθήθηκε το 1822 από την απαγόρευση στους Εβραίους «να ασκούν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ενώ οι Εβραίοι φοιτητές δεν είχαν τη δυνατότητα να εκπονήσουν διδακτορική διατριβή στα πρωσικά πανεπιστήμια»[iii]. Εδώ, φυσικά, σταχυολογούμε λίγες μόνο από τις απαγορεύσεις και τα αντιεβραϊκά μέτρα των κατά τόπους χριστιανικών περιοχών. Το 1836 ψηφίστηκε ειδικός νόμος που απαγόρευε στους Εβραίους να δίνουν στα παιδιά τους χριστιανικά ονόματα, μην αφήνοντάς τους έτσι να αφομοιωθούν από το κοινωνικό σώμα αλλά οδηγώντας τους παράλληλα σε ένα πιο σκληρό κυνήγι επιβίωσης.

Ο όρος «αντισημιτισμός» επινοήθηκε το 1879 από τον Wilhelm Marr, έναν Γερμανό πολιτικό αγκιτάτορα. Συνέπεσε ο ορισμός αυτός με την ανάπτυξη στη Βόρεια Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες μιας νέας ψευδοεπιστήμης βασισμένης σε θεωρίες φυλετικής ανωτερότητας και κατωτερότητας. Οι ναζί, προφανώς, αξιοποίησαν τις αντιλήψεις περί της φυλετικής βιολογίας και ιστορίας και σύντομα θέλησαν να αγωνιστούν για μια καθαρή φυλετικά Άρια Ευρώπη, πάνω στη βάση της σφαγής των υπανθρώπων Εβραίων και των διώξεων των κατώτερων Ρομά και Σλάβων… Μέσα στη Γερμανία άρχισαν να αναπτύσσονται ολόκληρες θεωρίες για το εβραϊκό σώμα και τη σεξουαλικότητά του από την οποία κανείς Άριος δεν θα έπρεπε να μολυνθεί. Οι Εβραίοι άντρες παρουσιάζονταν ως αδηφάγοι σεξουαλικά που ήθελαν να διαφθείρουν τις μικρές Άριες ενώ οι Εβραίες γυναίκες ως πλάσματα που ελέγχονταν από τις ορμές τους μάλλον παρά από τη λογική.

Σε μια ευρύτερη οπτική, στη Γερμανία αλλά και αλλού, αξίζει να σημειωθεί ότι ένας από τους σημαντικότερους αντισημιτικούς χαρακτηρισμούς εναντίον των Εβραίων ήταν ότι ανέκαθεν θέλανε να ελέγξουν τις τύχες του κόσμου, να καταλάβουν την παγκόσμια εξουσία και να επιβάλουν… τα διαβολικά σχέδιά τους. Σε αυτού του είδους την αντισημιτική φήμη έπαιξαν σημαντικό ρόλο τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», ένα βιβλίο που οι οργανωμένοι αντισημίτες προβάλουν ως απόδειξη της εβραϊκής κυριαρχίας να εξουσιάσουν τους οικονομικούς και πολιτικούς τομείς του κόσμου, καθώς και τα ΜΜΕ. Αυτό το αποδεδειγμένο πλαστογράφημα που γράφτηκε από πράκτορες του Ρώσου Τσάρου στα τέλη του 19ου αιώνα και εμφανίστηκε το 1906 για να στρέψει το ενδιαφέρον των πολλών εν μέσω κοινωνικής κρίσης στον αντισημιτισμό, υποτίθεται ότι αφορούσε στις στιγμές των μυστικών συναντήσεων των Εβραίων ηγετών. Είναι ενδεικτικό ότι τα πνευματικά δικαιώματα των Πρωτοκόλλων τα πήραν οι ναζί στη Γερμανία και παρόλο που το βιβλίο έχει αποδειχτεί επικίνδυνο και ξεκάθαρα ρατσιστικό κι έχει αποδειχτεί η πλαστότητά του δικαστικώς σε πολλές χώρες, συνεχίζει να κυκλοφορεί ανενόχλητα. Πχ τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα έχουμε μία έκδοσή του σχεδόν κάθε χρόνο… Ενώ, παράλληλα, το 2004, μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου είδε στην τηλεόραση μια μίνι σειρά βασισμένη στα «Πρωτόκολλα» που παράχθηκε από την κυβέρνηση της Συρίας και παρουσιάστηκε ως η αλήθεια στους θεατές της. Μεταξύ πολλών ψεμάτων, η αναμετάδοση συμπεριλάμβανε απεικονίσεις Εβραίων που σκοτώνουν ένα παιδί Χριστιανών για αίμα για να φτιάξουν μάτσα για το Πάσχα κτλ.

Δεν ήταν, όμως, μόνο τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών» που αναπαρήγαν τη φήμη του κυρίαρχου-Εβραίου αλλά και μια σειρά άλλων μέσων τα οποία χρησιμοποίησαν άνθρωποι από όλο το πολιτικό φάσμα: είτε εξ αριστερών που κατηγόρησαν τους Εβραίους για ιδιαίτερη σχέση με τα χρήματα και για κοσμοπολιτισμό, άρα με τον καπιταλισμό, είτε εκ δεξιών που κατηγόρησαν για τους Εβραίους για εύκολη προσαρμογή στις προοδευτικές ιδέες και ως απάτριδες, άρα τους ταύτισαν με τον κομμουνισμό. Παρόμοιες αντιλήψεις διαδίδονται και σήμερα και πολλοί πιστεύουν ακόμα ότι οι κυβερνήσεις διακρίνονται σε ZOG (Zionist OccupiedGovernment) και μη. Έτσι, σύμφωνα με τέτοιες θεωρίες συνωμοσίας, θεωρούν πως το Ισραήλ, οι Εβραίοι της Διασποράς και το εβραϊκό λόμπι των ΗΠΑ ελέγχουν τις τύχες του κόσμου, των παγκόσμιων ΜΜΕ, του Χόλιγουντ κτλ. Δηλαδή 13 εκατομμύρια Εβραίοι που υπάρχουν σε όλο τον κόσμο ελέγχουν 2 δισεκατομμύρια Χριστιανούς και 1,5 δισεκατομμύριο Μουσουλμάνους για να μην αναφέρουμε τους υπόλοιπους…

Πέραν αυτού, αυτά τα 13 εκατομμύρια των  Εβραίων στον κόσμο στον αντισημίτη μοιάζουν ενοποιημένα, ένα σώμα, που διατηρείται συμπαγές από το στίγμα της εβραϊκής φυλής. Εδώ ερχόμαστε αντιμέτωπες με ακόμη ένα στερεότυπο περί φυλετικής συνοχής των Εβραίων, αντίληψη που αναπτύχθηκε με τις ψευδοεπιστημονικές βιολογικές θεωρίες του αντισημιτισμού στα τέλη του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με αυτές τις ρατσιστικές εκδοχές, οι μαύροι Εβραίοι της Αιθιοπίας, οι λευκοί Εβραίοι της Ευρώπης, οι Ασιάτες Εβραίοι ή και οι προσηλυτισμένοι πρώην Χριστιανοί δε συνδέονται μεταξύ τους απλώς λόγω της θρησκευτικής τους επιλογής αλλά κυρίως λόγω κοινών φυλετικών και σωματικών χαρακτηριστικών. Από το Μεσαίωνα μέχρι σήμερα κυκλοφορούν άθικτα διάφορες βλακείες περί εβραϊκής μύτης, αυτιών, χρώματος δέρματος κτλ τα οποία φυσικά δεν ευσταθούν[iv]. Αρκεί να επισημάνουμε, εξάλλου, ότι όταν οι Ναζί κυνηγούσαν τους Εβραίους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, σκότωναν ακόμη και τα παιδιά και τα εγγόνια των Εβραίων που είχαν προσηλυτιστεί στον Χριστιανισμό ως μέλη της εβραϊκής φυλής. Όπως έχει εξηγήσει καλά ο Καστοριάδης, σχετικά με αυτό το αμετανόητο είδος εξοντωτικού ρατσισμού, «δε θέλει τη μεταστροφή των άλλων αλλά το θάνατό τους».

Στην αυγή του 20ου αιώνα, και πριν τα δύο παγκόσμια σφαγεία οι Εβραίοι βρέθηκαν ξανά στο στόχαστρο είτε ως απάτριδες, είτε ως πράκτορες ξένων χωρών. Η μη φυσικότητα της ίδρυσης ενός εθνικού κράτους για αυτούς – καθώς ο εθνικισμός τους δεν είχε να κάνει με χώμα και αίμα – τους στιγμάτισε ως παρίες και, άρα, θηράματα σε έναν κόσμο που οργανωνόταν με σύνορα και αντίστοιχες εθνικές αφηγήσεις.

Ο αντισημιτισμός επανεμφανίστηκε ακμαίος με τη γνωστή «Υπόθεση Ντρέϊφους» (1894-1906). Ο γαλλοεβραίος λοχαγός Alfred Dreyfus «κατηγορήθηκε για κατασκοπεία για λογαριασμό της Γερμανίας και καταδικάστηκε το 1894… σε ισόβια κάθειρξη… Εκμεταλλευόμενοι την «Υπόθεση Ντρέϊφους» οι αντιδραστικοί κύκλοι της Γαλλίας εξαπέλυσαν άγρια συκοφαντική επίθεση εναντίον των Εβραίων, καταγγέλλοντάς τους συλλήβδην ως αρνησιπάτριδες και προδότες, με αποτέλεσμα ο πολιτικός κόσμος της Γαλλίας να διχαστεί σε υποστηρικτές και αντιπάλους του Dreyfus»[v]. Άνθρωποι όπως ο Κλεμενσό, ο Ζαν Ζορές, ο Εμίλ Ζολά κι άλλοι πολλοί ζήτησαν την αναθεώρηση της δίκης και καθοριστική σημασία για την υπόθεση έπαιξε το περίφημο «Κατηγορώ» του Ζολά το οποίο δημοσιεύτηκε το 1898 και «τάραξε κυριολεκτικά τις συνειδήσεις των πολιτών». Μπορεί ο Dreyfusνα έλαβε χάρη, όμως οι πολιτικές συνέπειες της υπόθεσης στιγμάτισαν το γαλλικό αντιδραστικό και σοσιαλιστικό αντισημιτισμό.

Ολοκαύτωμα
Η μεγαλύτερη, ωστόσο, απόδειξη του εξοντωτικού αντισημιτισμού στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι η συνοπτική εξολόθρευση έξι εκατομμυρίων Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, μέσα 6 μόλις περίπου χρόνια. Παρόλο που κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος θανατώθηκαν πολλά εκατομμύρια άνθρωποι και δίπλα στους Εβραίους στόχευσαν και στους Ρομά, τους ομοφυλόφιλους, τους κομμουνιστές βεβαίως που έκαναν αντίσταση, τους μάρτυρες του Ιεχωβά, ανθρώπους με ψυχικές παθήσεις κοκ είναι ενδεικτικό ότι μόνο στους Εβραίους έφτασε μέχρι τέλους ένα τόσο ανορθολογικό μίσος ώστε να εξοντώσει ένα τεράστιο μέρος των Εβραίων της Ευρώπης μέσα από τόσο βίαιες και τεχνοκρατικά οργανωμένες διαδικασίες. Το Ολοκαύτωμα υπήρξε στον πυρήνα του ανορθολογικό όχι μόνο γιατί δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε ένα τελικό «γιατί» επιλέχτηκαν οι Εβραίοι ανάμεσα στους τόσους, «γιατί» εξοντώθηκαν σε τόσο ασύλληπτα μεγάλο και ποιοτικά διακριτό ρυθμό και τρόπο, αλλά και γιατί η εξόντωση του ευρωπαϊκού εβραϊσμού σε κανένα απολύτως σημείο δεν βοήθησε πολεμικά, λειτουργικά τη Γερμανία να νικήσει τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ίσα-ίσα, όπως έχει τονιστεί, οι δαπάνες που σπατάλησε η Βέρμαχτ για να μαζέψει τους Εβραίους από κάθε γωνιά της γης, από τη Νορβηγία μέχρι τη Ρόδο και από τα βάθη της Ρωσίας μέχρι τη Γαλλία, της δέσμευσαν πολύ ενέργεια από το πολεμικό της μέτωπο. Αξίζει εδώ να αναφερθεί το σε ποιες χώρες κυνηγήθηκαν και εξοντώθηκαν Εβραίοι κατά το Ολοκαύτωμα: φυσικά τα τρία εκατομμύρια των Εβραίων – οι μισοί δηλαδή των δολοφονηθέντων – ήταν Πολωνοί Εβραίοι, έπειτα ενάμιση εκατομμύριο Εβραίοι κατάγονταν ή διέμεναν στη Σοβιετική Ένωση, δηλαδή στα βάθη της Ρωσίας, την Ουκρανία και τις χώρες της Βαλτικής. Επιπλέον, εξοντώθηκαν οι 450,000 Εβραίοι της Ουγγαρίας, οι 300,000 της Ρουμανίας και οι 210,000 Εβραίοι της Γερμανίας και της Αυστρίας.  Ακόμη, θανατώθηκαν 150,000 άτομα εβραϊκής καταγωγής από την Τσεχοσλοβακία, 90,000 Γαλλοεβραίοι και 60,000 ελληνοεβραίοι. Τέλος, 40,000 Βέλγοι Εβραίοι, 26,000 Γιουγκοσλάβοι, 14,000 Βούλγαροι, 8,000 Ιταλοεβραίοι, 1,000 Λουξεμβουργιανοί και 890 Νορβηγοί Εβραίοι. Στη Δανία μόλις 52 Εβραίοι εξοντώθηκαν και στη Φινλανδία μόλις 22 και λόγω της αντίστασης των κυβερνήσεων και του πληθυσμού στην εκκαθάριση. Συνολικά, εκκαθαρίστηκε το 78% του ευρωπαϊκού εβραϊσμού.

Σε κάθε περίπτωση, ο αντισημιτισμός φάνηκε για τον γερμανικό λαό και τους συμμάχους του μια πολυτέλεια. Όχι ότι δεν υπήρξαν άμεσα οικονομικά οφέλη από τις λεηλασίες των, ανά περιοχές, εβραϊκών περιουσιών. Αλλά, σίγουρα ένα βαθύτερο κίνητρο φαίνεται να κίνησε τους Γερμανούς θύτες για τη διάπραξη αυτής της γενοκτονίας. Ο θάνατος των Εβραίων οι οποίοι ως τότε ταυτίζονταν μέσω της αντισημιτικής προπαγάνδας με υπανθρώπους, ούτε καν υποκείμενα αλλά μάλλον αιμοδιψή και άπληστα ζώα, θεωρήθηκε το πιθανότερο καλός, σημαντικός, άξιος για την υγεία του γερμανικού έθνους. Στις ιδιαιτερότητες του Ολοκαυτώματος θα σταθούμε όμως στο επόμενο workshop.

11/9
Ο αντισημιτισμός, όπως είδαμε, δεν ξεκίνησε με το Ολοκαύτωμα αλλά ούτε και τελείωσε με αυτό. Λόγω της αποκάλυψης των φρικαλεοτήτων της εξόντωσης μέσω των θαλάμων αερίων και των κρεματορίων δημιουργήθηκε προσωρινά μια αποστροφή για το γερμανικό ναζισμό και τους επιμέρους εθνικούς φασισμούς έργο των οποίων αποτέλεσε το Ολοκαύτωμα. Ωστόσο  – για να αναφέρουμε μόνο την περίπτωση της Πολωνίας στα εδάφη της οποίας υπήρξε το Άουσβιτς, το Χέλμνο, η Τρεμπλίνκα κτλ – το 1945, μετά την Απελευθέρωση, 1,500 Εβραίοι δολοφονήθηκαν, ενώ ένα χρόνο μετά το Ολοκαύτωμα, το έτος 1946, το πρώτο πογκρόμ έλαβε χώρα στην Πολωνία με θύτες αυτή τη φορά Πολωνούς χωρικούς και θύματα 100 Εβραίους, επιζώντες του Άουσβιτς, από τους οποίους οι 88 δολοφονήθηκαν. Δεκαετίες αργότερα, λόγω των συνεχιζόμενων διωγμών, «είκοσι από τις τριάντα περίπου χιλιάδες Εβραίων που είχαν απομείνει στην Πολωνία εξαναγκάστηκαν το 1968 να εγκαταλείψουν άρον-άρον τη χώρα και να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ»
[vi] λόγω της εχθρότητας του κυβερνώντος κομμουνιστικού κόμματος προς το κράτος του Ισραήλ και την ταύτιση του τελευταίου με τους υποτιθέμενους σιωνιστές Πολωνοεβραίους. Δεν θα συνεχίσουμε για να μην κουράσουμε με την παράθεση αυτών των γεγονότων.

Ως περιοδικό δημιουργηθήκαμε το 2005, τέσσερα χρόνια μετά τη γνωστή σε όλους μας 11η Σεπτέμβρη του 2001. Αυτό το τρομοκρατικό χτύπημα που κατά τα άλλα δεν διέφερε σε τίποτα από άλλα τρομοκρατικά χτυπήματα του παρελθόντος – είτε διεξάγονται από βάρβαρα κράτη είτε από απλώς ηλίθιους φανατισμένους δολοφόνους – στιγματίστηκε, κατά τη γνώμη μας, από μια ιδιαιτερότητα. Αυτή η ιδιαιτερότητα ήταν η αναζωπύρωση του αντισημιτισμού που προκάλεσε την 11η Σεπτέμβρη και αναπαρήγε το ίδιο το γεγονός έπειτα. Αυτό εκτιμούμε ότι συνέβη για τρεις λόγους που αναφέρουμε εδώ συνοπτικά: α) τα κίνητρα των δραστών από πριν ήταν εντελώς επηρεασμένα από το εξοντωτικό αντισημιτικό μίσος ενώ πολλοί από τους συλληφθέντες διοργανωτές δήλωσαν πως το μίσος εναντίον των Εβραίων ήταν αυτό που τους κινητοποίησε για να χτυπήσουν το WTC «ως κέντρο του χρήματος και των εβραίων», β) με την 11η Σεπτέμβρη δόθηκε τεράστια σημαντική έμφαση σε ένα κύμα θεωριών συνωμοσίας που για μας δεν αποδεικνύει μόνο μια οκνηρή σκέψη αλλά και μια νέα μορφή αναζήτησης αποδιοπομπαίων τράγων γύρω από τις οικονομικές, κοινωνικές κρίσεις κτλ και γ) μετά την 11η Σεπτέμβρη διαδόθηκε έντονα (απασχόλησε ακόμη και κοινοβούλια χωρών όπως η Ελλάδα!) πως 3,000 Εβραίοι ειδοποιήθηκαν για να γλιτώσουν το χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους, είτε ακόμη ότι διαδόθηκε πως η ίδια η Μοσάντ, η υπηρεσία πληροφοριών του Ισραήλ, διοργάνωσε το χτύπημα. Έτσι, μετά την 11η Σεπτέμβρη νομιμοποιήθηκε πλήρως ένας αντισημιτισμός μεταμφιεσμένος σε αντισιωνισμό απελευθερώνοντας παράλληλα όμως και διάφορα στερεότυπα που μέχρι τότε ίσως από συστολή, ίσως λόγω μιας κάποιας ισχνής μνήμης κρατούνταν καλά κλειστά. Μετά την 11η Σεπτέμβρη ο αντισημιτισμός ξαναπαίρνει επαναστατικό χαρακτήρα και αυτό ακριβώς είναι που θα έπρεπε να προσεχθεί από τους πραγματικά αντιφασίστες. Όπως έχουν πει και οι Café Morgenland για τους σύγχρονους αντισημίτες:

«(Αυτοί) Είναι ενάντια σε έναν εβραίο καπιταλιστή, όχι επειδή είναι καπιταλιστής αλλά επειδή είναι εβραίος. Είναι ενάντια σε έναν εβραίο μεσίτη, όχι επειδή είναι μεσίτης αλλά επειδή είναι εβραίος. Είναι ενάντια σε έναν εβραίο διανοούμενο όχι επειδή είναι διανοούμενος αλλά επειδή είναι εβραίος. Είναι ενάντια στο κράτος του Ισραήλ όχι επειδή είναι ένα κράτος αλλά επειδή είναι ένα εβραϊκό κράτος κ.ο.κ. […] Όσο όμως θα λιγοστεύει, λόγω της παρόδου του χρόνου η μνήμη του ολοκαυτώματος, όσο θα λιγοστεύουν, λόγω της βιολογικής εξέλιξης οι επιζώντες του Άουσβιτς ανάμεσα μας, όσο θα λιγοστεύει, λόγω της (πολιτικής) μόλυνσης της ατμόσφαιρας η οσμή από τους θαλάμους των αερίων, άλλο τόσο θα αναφλέγεται το  αιώνιο μίσος ενάντια στο χειρότερο εχθρό της ανθρωπότητας. Αυτή η ανάφλεξη συγκεκριμενοποιείται σήμερα κύρια με αφορμή το Ισραήλ και τροφοδοτείται καθοριστικά από την κάθε μορφής και ριζοσπαστικότητας αριστερά».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποφασίσαμε να ασχοληθούμε με τον αντισημιτισμό αναγνωρίζοντας βέβαια και αφήνοντας τους εαυτούς μας να μάθουμε όσο μπορούμε περισσότερα για το έγκλημα των εγκλημάτων, το Ολοκαύτωμα, για το οποίο θα μιλήσουμε στο επόμενο workshop.

Ανακεφαλαιώνοντας, επαναλαμβάνουμε ότι για μας ο αντισημιτισμός αποτελεί ένα ιδιαίτερο είδος ρατσισμού, πάντα εξοντωτικού. Τη μοναδικότητά του, ως φαινομένου, την αποκτά λόγω της δι-ιστορικότητάς του και της αναπροσαρμογής του στις κοινωνίες και τις εποχές. Επίσης, την αποκτά λόγω της γραφειοκρατικής, ορθολογικής εξόντωσης 6,000,000 Εβραίων. Σε αυτή την ιστορική αφήγηση σήμερα χωρίσαμε τον αντισημιτισμό σε τρεις περιόδους: θρησκευτικό, φυλετικό και ιδεολογικό-πολιτικό. Αυτό δε σημαίνει ότι οι λόγοι που κυνηγούσαν τους Εβραίους ήταν θρησκευτικοί, φυλετικοί, πολιτικοί. Σημαίνει ότι η εβραϊκή ταυτότητα – καθώς υπήρξε ο ιδανικός αποδιοπομπαίος τράγος στην ευρωπαϊκή ιστορία – αποτέλεσε μια προβολή μιας θρησκευτικής κοινότητας (Ιουδαίοι), μιας φυλετικής κοινότητας (Σημίτες) αλλά και μιας πολιτικής κοινότητας (Σιωνιστές-Ισραηλινοί). Όπως έχει πει ο Αντόρνο «ο αντισημιτισμός είναι η φήμη που κυκλοφορεί για τους Εβραίους». Έτσι, όταν ασχολούμαστε με τον αντισημιτισμό δουλειά μας δεν είναι να κάνουμε κριτική στους Εβραίους για το που έφταιξαν και που όχι, δηλαδή στο ίδιο το αντικείμενο του ρατσισμού, το ζήτημα είναι να δούμε που φταίει αυτή η φήμη και πως θα αναχαιτίσουμε την εξοντωτική μανία, δηλαδή τις ποιότητες του υποκείμενου του αντισημιτισμού, του αντισημίτη. Πρόβλημά μας και δυστυχία μας είναι ο αντισημίτης!

Για μας, τέλος, ο αντισημιτισμός ξεκινά με τους Εβραίους αλλά δεν τελειώνει με αυτούς. Αυτό σημαίνει πως η ανάλυση του αντισημιτισμού αποτελεί εργαλείο κατανόησης πολλαπλών συνιστωσών του ρατσιστικού μίσους, μέθοδο κατανόησης των ψυχικών και κοινωνικών ριζών του μίσους. Έτσι, ο Ιμρέ Κερτές δήλωσε πως «το να είσαι Εβραίος μετά το Άουσβιτς δε σημαίνει μια εθνική ή θρησκευτική ταυτότητα αλλά μια ηθική επιταγή». Έργο μας, λοιπόν, φαίνεται να είναι σήμερα η υπεράσπιση από την πλευρά μας αυτής της ηθικής επιταγής, διεξάγοντας έναν αγώνα για την κοινωνική και ατομική αυτονομία που αποκλείει κάθε μίσος για τον «Άλλο».

Terminal 119
Για την ατομική και κοινωνική αυτονομία
02/06/09


[i] Το μεγαλύτερο μέρος των στοιχείων προέκυψε από αναπαραγωγή ή κατευθείαν μετάφραση φυλλαδίων για τον αντισημιτισμό  τα οποία έγραψε και δημοσίευσε η οργάνωση Anti-Defamation League που από το 1914 μάχεται το ρατσισμό και τον αντισημιτισμό στις ΗΠΑ και τον κόσμο.

[ii] «Το πουγκί και η ζωή, οικονομία και θρησκεία στο Μεσαίωνα», Ζακ Λε Γκοφ (Κέδρος, 2003).

[iii] «Ο ευρωπαϊκός ρατσισμός, εισαγωγή στο φυλετικό μίσος» – Ζήσης Παπαδημητρίου (Ελληνικά Γράμματα, 2000)

[iv] Αξίζει βέβαια να πούμε ότι όσοι και όσες Εβραίες ανταποκρίνονταν σε σωματικά χαρακτηριστικά όπως τα παραπάνω στερεότυπα, συνήθως πάσχιζαν να τα κρύψουν για να μη στιγματιστούν, ακόμη και να τα αλλοιώσουν. Ενδεικτικό ότι οι χειρουργικές επεμβάσεις αισθητικής έχουν μια μακρά παράλληλη ιστορία με τον αντισημιτισμό: ο γιατρός που ίδρυσε τη ρινοπλαστική ήταν Εβραίος, οι δε ηθοποιοί του Χόλιγουντ που είχαν εβραϊκή καταγωγή, ακόμη και στις δεκαετίες 50’ με 70’, έρχονταν αντιμέτωπες με διάφορους εχθρικούς λόγους για τις σωματικές τους «ιδιαιτερότητες». Σχετικά με την Ελλάδα, το στερεότυπο επιζεί ατόφιο. Ο Αλβανός διανοούμενος Γκαζμέντ Καπλάν έχει δηλώσει πρόσφατα μια εμπειρία του από μια συζήτηση στην Αθήνα όπου αναφέρθηκε στον αντισημιτισμό και μια… κυρία στο τέλος τον ευχαρίστησε για όσα είπε κοιτώντας επίμονα τη μύτη του και αφού τον ρώτησε αν είναι Εβραίος…

[v] Ό. π. , σελ. 201

[vi] Ό. π., σελ. 234

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s