Τι είναι το Ολοκαύτωμα; (εισήγηση 2ου workshop)

Καλώς ήρθατε. Σήμερα θα μιλήσουμε, όσο μπορούμε να το βάλουμε σε λόγια δηλαδή, για το Ολοκαύτωμα του εβραϊσμού της Ευρώπης, άλλο ένα ζήτημα ταμπού για την ελληνική αλλά συχνά και για την ευρωπαϊκή ιστορία. Πιο συγκεκριμένα, ακόμη και στους κύκλους των νεοελλήνων επαναστατών είναι δημοφιλέστερα τα θετικά ή τα πιο αισιόδοξα για το μέλλον γεγονότα της ιστορίας και ο καθένας και η καθεμιά από εμάς μπορεί να αραδιάσει πολύ εύκολα δεκάδες σημαντικές και ασήμαντες επαναστάσεις ή μικροεξεγέρσεις που έλαβαν χώρα στην Ιστορία, αγνοώντας όμως συχνά τα καταστροφικά βήματα και τις σκοτεινές σελίδες αυτού του πολιτισμού, θεωρώντας τα ίσως δευτερεύοντα ή και «εκτός μόδας» και σίγουρα ότι δεν μπορούν να επηρεάσουν εκείνες οι μέρες που οι ουρανοί σκοτείνιαζαν το δικό μας έργο σήμερα, εδώ, τώρα. Για μας, αυτός ο τρόπος σκέπτεσθαι είναι μια αυταπάτη γιατί δε νομίζουμε ότι μετά από μια τέτοια σειρά γεγονότων όπως το Ολοκαύτωμα, θα μπορούσε ο κόσμος, ο πολιτισμός, η Δύση και οι επαναστατικές της δυνάμεις να συνεχίσουν να ζουν αλώβητες. Για να το εξηγήσουμε αυτό πρέπει να περάσουμε στην αφήγηση. Αφού είπαμε ότι θα ασχοληθούμε σήμερα με το Ολοκαύτωμα, θα πρέπει να επαναλάβουμε αυτό που είπαμε και δύο μέρες πιο πριν, ότι δεν θέλουμε σήμερα να ασχοληθούμε σε καμία περίπτωση με την εξωτερική πολιτική κάποιων κρατών. Αυτά τα κράτη είναι η Κόστα Ρίκα, η Αρμενία, η Νιγηρία, το Λουξεμβούργο και το Ισραήλ. Θα παρακαλούσαμε, έτσι, όποιον έχει έρθει να μιλήσει σήμερα για την εξωτερική πολιτική των παραπάνω κρατών που αναφέρθηκαν, να αποχωρήσει.

Το Ολοκαύτωμα[i] (που επίσης ονομάζεται Shoah στα εβραϊκά, η λέξη σημαίνει καταστροφή) αναφέρεται στην περίοδο από τις 30 Ιανουαρίου 1933, όταν ο Αδόλφος Χίτλερ έγινε καγκελάριος της Γερμανίας, μέχρι τις 8 Μάη του 1945, όταν ο πόλεμος στην Ευρώπη τελείωσε (άλλοι τοποθετούν την έναρξή του το 1938). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι Εβραίοι της Ευρώπης αντιμετώπισαν όλο και περισσότερες και σκληρές διώξεις οι οποίες τελικά οδήγησαν στη δολοφονία 6,000,000 Εβραίων (μεταξύ των οποίων 1,5 εκατομμυρίου παιδιών) και την καταστροφή 5,000 εβραϊκών κοινοτήτων. Αυτοί οι θάνατοι αφορούσαν στα δύο τρίτα του ευρωπαϊκού εβραϊσμού και το ένα τρίτο του παγκόσμιου εβραϊσμού. Οι Εβραίοι οι οποίοι πέθαιναν δεν αποτελούσαν απώλειες των μαχών που λάμβαναν χώρα στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Περισσότερο, ήταν θύματα της εσκεμμένης και συστηματικής προσπάθειας της Γερμανίας να εξοντώσει ολόκληρο τον εβραϊκό πληθυσμό της Ευρώπης, ένα σχέδιο το οποίο ο Χίτλερ ονόμαζε «Τελική Λύση» (Endlosung).

Στις 30 Ιανουαρίου του 1933, ο Αδόλφος Χίτλερ, ηγέτης του Εθνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος των Γερμανών Εργατών, χρίστηκε καγκελάριος αφού το κόμμα των ναζί κέρδισε ένα σημαντικό ποσοστό ψήφων στις εκλογές του 1932. Το ναζιστικό κόμμα είχε κερδίσει πλεονέκτημα από την πολιτική ανησυχία στη Γερμανία και οι ναζί ξεκίνησαν μια δηλητηριώδη προπαγάνδα ενάντια στους πολιτικούς τους αντιπάλους και τους Εβραίους, τους οποίους κατηγορούσαν για τις συμφορές της Γερμανίας.

Προπαγάνδα: “Οι Εβραίοι είναι η δυστυχία μας”
Ένα σημαντικό εργαλείο των επιθέσεων της ναζιστικής προπαγάνδας ήταν η δι-βδομαδιαία ναζιστική εφημερίδαDer Stürmer (ο επιτιθέμενος). Στο κάτω μέρος του πρωτοσέλιδου του κάθε τεύχους, με τονισμένα γράμματα, η εφημερίδα έγραφε «οι Εβραίοι είναι η δυστυχία μας!» Ο Der Stürmer επίσης συχνά φιλοξενούσε γελοιογραφίες που περιέγραφαν τους Εβραίους στις οποίες απεικονίζονταν ως παρόμοιοι των πίθηκων και με γαμψή μύτη. Η επιρροή των εφημερίδων αυτών ήταν μεγάλη: το 1938 περίπου μισό εκατομμύριο αντίτυπα διανέμονταν εβδομαδιαίως. Επίσης, πολύ σημαντικό ρόλο στη μακροχρόνια προπαγάνδα έπαιξαν το βιβλίο του Χίτλερ «Ο Αγών μου» και «τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών». Ιδιαίτερα, το τελευταίο έκανε θραύση στην Ευρώπη μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Στο «ο Αγών μου» του Χίτλερ γίνεται ρητή – και στη Γερμανία – η σύνδεση Εβραϊσμού και Μπολσεβικισμού από τον ίδιο τον Χίτλερ. Δυστυχώς, οι περισσότεροι ριζοσπάστες εκείνα τα χρόνια υποτίμησαν τη ζημιά που μπορούσαν να προκαλέσουν τα παραπάνω βιβλία και τα θεώρησαν περισσότερο γραπτά κάποιων ανόητων παρά επικίνδυνα πολιτικά κείμενα.

Σύντομα, αφού χρίστηκε καγκελάριος ο Χίτλερ, κάλεσε για νέες εκλογές σε μια προσπάθεια να πάρει πλήρη έλεγχο του Reichstag, της γερμανικής Βουλής δηλαδή, για τους ναζί. Οι ναζί χρησιμοποίησαν τη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση για να τρομοκρατούν τα υπόλοιπα κόμματα. Συνέλαβαν τους ηγέτες τους και απαγόρευσαν τις πολιτικές τους συναντήσεις. Έπειτα, στο μέσο της εκλογικής εκστρατείας τους, το Φεβρουάριο του 1933, το Reichstag κάηκε. Η φωτιά αυτή σήμανε και το τέλος, ουσιαστικά, της γερμανικής δημοκρατίας. Την επόμενη μέρα, η κυβέρνηση, υπό το πρόσχημα του ελέγχου των κομμουνιστών κατήργησε τα ατομικά δικαιώματα και τις δικλείδες ασφαλείας για την ελευθερία του τύπου, του συνέρχεσθαι και της έκφρασης, καθώς και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Όταν έγιναν οι εκλογές στις 5 Μάρτη, οι ναζί έλαβαν περίπου 44% των ψήφων και με ένα 8% που τους πρόσφεραν οι Συντηρητικοί κέρδισαν την πλειοψηφία στην κυβέρνηση.

Οι ναζί κινήθηκαν γρήγορα για να στερεοποιήσουυν την πολιτική τους δύναμη σε μια δικτατορία. Ανέπτυξαν επίσης ένα πολύπλοκο αστυνομικό και στρατιωτικό μηχανισμό. Η Sturmabteilung (S.A., Storm Troopers), μια οργάνωση βάσης, βοήθησε τον Χίτλερ να υπονομεύσει τη δημοκρατία. Η Gestapo (Geheime Staatspolizei, Μυστική Κρατική Αστυνομία), μια δύναμη που επανδρώθηκε από επαγγελματίες αστυνομικούς, έλαβε πλήρη ελευθερία να συλλαμβάνει οποιονδήποτε μετά τις 28 Φεβρουαρίου. Τα Schutzstaffel (τα SS, δηλαδή οι Μονάδες Προστασίας) εξυπηρέτησαν ως προσωπικοί σωματοφύλακες του Χίτλερ και εν τέλει, υπό των εντολών τουHeinrich Himmler, του δεύτερου τη ιεραρχία, κατάφεραν να διογκωθούν σε ένα τεράστιο σώμα και να ελέγξουν τα στρατόπεδα εξόντωσης και την ίδια την Γκεστάπο. Η Sicherheitsdienst des Reichsführers­SS (S.D., η Υπηρεσία Ασφαλείας των SS) λειτούργησε ως μυστική υπηρεσία των Ναζί, αποκαλύπτοντας εχθρούς και κρατώντας τους υπό παρακολούθηση. Με αυτή την αστυνομική υποδομή, οι αντίπαλοι των ναζί τρομοκρατήθηκαν, χτυπήθηκαν ή στάλθηκαν και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το Νταχάου, μόλις έξω από το Μόναχο, ήταν το πρώτο τέτοιο στρατόπεδο που χτίστηκε για τους πολιτικούς κρατούμενους. Ο σκοπός του Νταχάου άλλαξε με τον καιρό και τελικά έγινε κι αυτό άλλο ένα βάρβαρο στρατόπεδο εξόντωσης για τους Εβραίους.

Με το τέλος του 1934, ο Χίτλερ είχε πλήρη έλεγχο της Γερμανίας και η καμπάνια του ενάντια στους Εβραίους βρισκόταν σε πλήρη άνθηση. Σιγά-σιγά, είχαν στηθεί σχεδόν όλα τα κομμάτια της κρεμάλας. Οι ναζί ισχυρίζονταν ότι οι Εβραίοι διέφθειραν την αγνή γερμανική κουλτούρα. Απεικόνιζαν τους Εβραίους ως διάβολους και δειλούς και τους Γερμανούς ως σκληρά εργαζόμενους, θαρραλέους και ειλικρινείς.  Οι Εβραίοι, κατά τη γερμανική προπαγάνδα, είχαν κάνει τη γερμανική οικονομία και κουλτούρα αδύναμη. Αυτή η μαζική και υποστηριζόμενη από το κράτος προπαγάνδα αύξησε τον φυλετικό αντισημιτισμό, ο οποίος ήταν διαφορετικός στη μορφή από την παρατεταμένη αντισημιτική παράδοση των χριστιανικών εκκλησιών. Η ανώτερη φυλή ήταν οι Άριοι, οι Γερμανοί. Οι Άριοι ήταν ντε φάκτο ανώτεροι των σημιτικών και σλάβικων φύλων.

Οι Εβραίοι απομονώνονται από την Κοινωνία

Αξίζει να σημειωθεί ότι βάσει της ευγονικής που υιοθετούσε το ναζιστικό καθεστώς, είχαν αρχίσει ήδη οι εκκαθαρίσεις εναντίον των ανάπηρων και των ανθρώπων με ψυχικές παθήσεις. Ότι δεν θεωρούταν υγιές, ήταν για σκότωμα. Το πρόγραμμα ευθανασίας των ναζί είχε αρχίσει να ξεκαθαρίζει με τους «προβληματικούς» Γερμανούς. Και, βέβαια, ήταν η μόνη περίπτωση που οι Γερμανοί αντιστάθηκαν σαν πληθυσμός στον Χίτλερ όταν τον ανάγκασαν να περιορίσει ή να σταματήσει το πρόγραμμα ευθανασίας. Όπως θα δούμε αργότερα, το πρόγραμμα αυτό επανιδρύθηκε στην Πολωνία με τα στρατόπεδα εξόντωσης.

Ο Χίτλερ ξεκίνησε να περιορίζει, όμως, τους Εβραίους με νομοθεσίες και τρομοκρατία, η οποία περιλάμβανε το κάψιμο βιβλίων που είχαν γραφτεί από Εβραίους, την απομάκρυνση των Εβραίων από τα επαγγέλματά τους και τα δημόσια σχολεία, την κατάσχεση των επιχειρήσεων και της περιουσίας τους («Αριοποίηση») και τον αποκλεισμό τους από τα δημόσια γεγονότα. Η πιο περιβόητη από τις αντι-εβραϊκές νομοθεσίες ήταν αυτή των Νόμων της Νυρεμβέργης, που άρχισαν να εφαρμόζονται στις 15 Σεπτεμβρίου του 1935. Σχημάτισαν τη νομική βάση για τον αποκλεισμό των Εβραίων από τη γερμανική κοινωνία. Ιδιαίτερα ο δεύτερος νόμος της Νυρεμβέργης που αφορούσε στην προστασία του γερμανικού αίματος και τιμής έκρινε πλέον παράνομους τους γάμους μεταξύ Εβραίων και μη-Εβραίων, απαγόρευε την πρόσληψη Γερμανίδων που είναι σε ηλικία εγκυμοσύνης από Εβραίους και απαγόρευε επίσης σε Εβραίους να φέρουν τη γερμανική σημαία. Οι νόμοι ήταν τόσο πολλοί που απέκλειαν σιγά-σιγά τους Εβραίους από κάθε σφαίρα της γερμανικής ζωής.  Ακόμη και οι Γερμανοί που είχαν απλώς έναν Εβραίο παππού δέχονταν διακρίσεις από τον Εθνικοσοσιαλισμό.

Πολλοί Εβραίοι προσπάθησαν να φύγουν από τη Γερμανία και χιλιάδες κατάφεραν να μεταναστεύσουν στο Βέλγιο, την Τσεχοσλοβακία, την Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία. Ήταν πολύ δυσκολότερο να φύγει κανείς από την Ευρώπη. Οι Εβραίοι αντιμετώπισαν δυσκολίες στη μετανάστευση για τις περισσότερες χώρες του κόσμου. Ακόμη κι αν κατάφερναν να αποκτήσουν τα απαραίτητα έγγραφα, συχνά έπρεπε να περιμένουν μήνες ή και χρόνια πριν καταφέρουν να φύγουν. Πολλές οικογένειες, λόγω απελπισίας, έστελναν πρώτα τα παιδιά τους. Οι πρωτεργάτες Γερμανοί βρήκαν όμως και τα έκαναν… Θέλουμε να πούμε ότι η υπόλοιπη Ευρώπη δεν ήταν άμοιρη ευθυνών απέναντι στο Ολοκαύτωμα. Πέντε χρόνια πριν, τον Ιούλιο του 1938, αντιπρόσωποι από 32 χώρες βρέθηκαν στο Εβιάν της Γαλλίας για να συζητήσουν τα προβλήματα της προσφυγιάς και της μετανάστευσης που δημιουργούνταν από τους Ναζί στη Γερμανία. Τίποτα ουσιαστικό δεν αποφάσισαν ή έκαναν, όμως, στο συνέδριο του Εβιάν και έγινε έτσι ξεκάθαρο στον Χίτλερ ότι κανείς δεν ήθελε τους Εβραίους και ότι ο ίδιος δεν θα συναντούσε αντίσταση στο να θεσμίσει επίσημα τις πολιτικές του για αυτούς.

Στις 9 με 10 Νοέμβρη του 1938, οι επιθέσεις εναντίον Εβραίων έγιναν βίαιες. Ένα 17χρονο αγόρι εβραϊκής καταγωγής οργισμένο από την απέλαση της οικογένειάς του, πυροβόλησε τον Ernst vom Rath, τον τρίτο γραμματέα της γερμανικής πρεσβείας στο Παρίσι, ο οποίος πέθανε στις 9 Νοέμβρη. Ο όχλος των ναζί χρησιμοποίησε τη δολοφονία αυτή ως πρόφαση για να ξεκινήσει μια νύχτα καταστροφής που έμεινε γνωστή στην ιστορία ως η νύχτα των Κρυστάλλων. Λεηλάτησαν και κατέστρεψαν εβραϊκά σπίτια και επιχειρήσεις και έκαψαν συναγωγές. Πολλοί Εβραίοι χτυπήθηκαν στους δρόμους και σκοτώθηκαν. Περίπου 30,000 Εβραίοι συνελήφθησαν και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το Φθινόπωρο του 1941, η Ευρώπη στην ουσία σφραγίστηκε απέναντι στη νόμιμη μετανάστευση. Οι Εβραίοι παγιδεύτηκαν και δεκάδες άσχημες ιστορίες άρχισαν να γράφονται στις εφημερίδες. Για παράδειγμα, οι 796 Εβραίοι πρόσφυγες που έφυγαν από τη Ρουμανία στα τέλη του 1941 δεν έγιναν δεκτοί ούτε στην Τουρκία ούτε και στην Παλαιστίνη. Διώχτηκαν πίσω ως πρόσφυγες στη Μαύρη Θάλασσα και το πλοίο τους, με το όνομα Struma, βούλιαξε εκεί το Φεβρουάριο του 1942. Μόνο ένας επιβίωσε από το ναυάγιο. Πολύ γνωστή ήταν, εξάλλου, η ιστορία του πλοίου «Έξοδος» αλλά και του ατμόπλοιου «St. Louis» το οποίο απέπλευσε από το Αμβούργο την Άνοιξη του 1939 με προορισμό την Κούβα, αλλά όταν το πλοίο έφτασε εκεί, μόνο οι 22 από τους 1,128 πρόσφυγες επιτράπηκε να αποβιβαστούν από τις κουβανικές αρχές. Αρχικά, καμιά χώρα, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, δεν ήταν πρόθυμη να δεχτεί τους υπόλοιπους. Το πλοίο αυτό τελικά γύρισε στην Ευρώπη όπου οι πρόσφυγες μοιράστηκαν στην Αγγλία, την Ολλανδία, τη Γαλλία και το Βέλγιο.

Οι Εβραίοι περιορίζονται σε Γκέτο

Την ίδια χρονιά που άλλα πλοία βουλιάζουν και άλλα γυρνάνε πίσω, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία (το Σεπτέμβριο του 1939), ξεκινώντας ουσιαστικά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Σεπτέμβριο του 1940 δημιουργήθηκε η Συμμαχία του Άξονα η οποία αποτελούταν από τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ιαπωνία και αργότερα ενισχύθηκε από τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Σύντομα, μετά το 1940, οι ναζί ξεκίνησαν να εγκαθιστούν γκέτο για τους Εβραίους της Πολωνίας. Περισσότερο από το 10% του πολωνικού πληθυσμού ήταν εβραϊκός, αριθμώντας τρία εκατομμύρια ανθρώπους. Οι Εβραίοι διά της βίας εξαναγκάστηκαν να ζήσουν σε υπερπληθή γκέτο, απομονωμένα από την υπόλοιπη κοινωνία. Κάποια από τα σημαντικότερα και πολυπληθέστερα γκέτο ήταν αυτά της Βαρσοβίας (στο οποίο έγινε και η περίφημη εξέγερση), του Λοτζ, του Μινσκ και της Βίλνους. Στη Θεσσαλονίκη, γνωστότερο ήταν το γκέτο Βαρόνου Χιρς. Αυτή η συγκέντρωση του εβραϊκού πληθυσμού βοήθησε αργότερα τους Ναζί στο να τους εκτοπίσουν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Τα γκέτο είχαν βασικές ελλείψεις νερού, τροφής, χώρου και εγκαταστάσεων υγιεινής για τόσο πολλούς ανθρώπους. Δεκάδες χιλιάδες πέθαιναν εκεί από την εξαθλίωση και την πείνα. Το γκέτο τηςΒαρσοβίας το 1940, για παράδειγμα, αριθμούσε 500,000 κατοίκους. Σχεδόν 45,000 πέθαναν εκεί μόνο το 1941.Ως αντίδραση σε αυτές τις συνθήκες ζωής, έλαβε χώρα και μια εξέγερση στο Γκέτο της Βαρσοβίας από τις 19 Απρίλη μέχρι τις 16 Μάη. Αυτή ήταν η πρώτη εξέγερση που συνέβη σε ευρωπαϊκό έδαφος απέναντι στους Ναζί, ακόμη κι από αυτά τα εδάφη που ήταν εκτός γκέτο, οπότε καταλαβαίνουμε τη σημασία της. Εκεί, για 27 μέρες, οι Εβραίοι χτυπούσαν τους Γερμανούς κυρίως με μολότοφ και άλλα απλά μέσα, σύντομα όμως η εξέγερση κατεστάλη και οι κάτοικοι του γκέτο οδηγήθηκαν γρήγορα στο στρατόπεδο της Τρεμπλίνκα. Για να καταλάβουμε σε πόσο μικρούς χώρους περιορίζονταν τεράστιοι πληθυσμοί, να πούμε για το Γκέτο του Λοτζ που εκτεινόταν σε ενάμιση τετραγωνικό μίλι και αριθμούσε 144,000 Εβραίους κάτοικους το 1941.

Η “Τελική Λύση”

Τον Ιούνιο του 1941 η Γερμανία επιτέθηκε στη Σοβιετική Ένωση και, παράλληλα, ξεκίνησε και η πρώτη φάση της «Τελικής Λύσης». Τέσσερις κινητές μονάδες εκτελέσεων δημιουργήθηκαν και ονομάστηκαν EinsatzgruppenA, B, C και D. Κάθε μονάδα αποτελούταν από διάφορες ομάδες κομάντο. Τα Einsatzgruppen συγκέντρωναν τους Εβραίους από πόλη σε πόλη, τους οδηγούσαν με πορείες σε τεράστιους λάκκους που είχαν σκαφτεί νωρίτερα, τους έβαζαν σε σειρές και τους πυροβολούσαν με αυτόματα όπλα. Οι νεκροί και οι ημιθανείς θα έπεφταν στους λάκκους ώστε να θαφτούν σε μαζικούς τάφους. Στο περιβόητο μακελειό του Babi Yar, κοντά στο Κίεβο, 30 με 35,000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν με αυτό τον τρόπο μέσα σε δύο ημέρες. Επιπλέον με τις επιχειρήσεις τους στη Σοβιετική Ένωση, τα Einsatzgruppen διεξήγαν μαζικές δολοφονίες στην ανατολική Πολωνία, την Εσθονία, τη Λιθουανία και την Λετονία έχοντας ως βοηθούς τους κάποιες ντόπιες εθνικοσοσιαλιστικές ομάδες από τις παραπάνω χώρες. Υπολογίζεται ότι με το τέλος του 1942, οι μονάδες αυτές είχαν δολοφονήσει παρόμοια πάνω από 1,3 εκατομμύρια Εβραίους.

Στις 20 Ιανουαρίου του 1942 μερικοί ανώτεροι αξιωματικοί της γερμανικής κυβέρνησης συναντήθηκαν επίσημα για να συντονίσουν τα ναζιστικά διοικητικά τμήματα του στρατού και των πολιτών ώστε να οργανωθεί ένα σύστημα μαζικής δολοφονίας των Εβραίων. Αυτή η συνάντηση, που ονομάστηκε Συνέδριο του Wannsee«σημάδεψε το ξεκίνημα μια πλήρους κλίμακας εξοντωτικής επιχείρησης εναντίον των Εβραίων και έθεσε τα θεμέλια για την οργάνωσή της, που ξεκίνησε αμέσως με το τέλος του Συνεδρίου».

Ενώ οι Γερμανοί δολοφονούσαν κι άλλες εθνικές και εθνοτικές ομάδες, δηλαδή έναν μεγάλο αριθμό σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου (με κόκκινο τρίγωνο), Πολωνούς διανοούμενους (με κόκκινο τρίγωνο και το γράμμα Π πάνω γραμμένο) και Ρομά, μόνον οι Εβραίοι σημαδεύτηκαν για μια συστηματική και πλήρη εξολόθρευση. Στο Άουσβιτς κλείνονταν και δολοφονούνταν επίσης και Μάρτυρες του Ιεχωβά (στιγματισμένοι με βιολετί τρίγωνο), Αυστρογερμανοί κυρίως ομοφυλόφιλοι, αντικοινωνικοί χαρακτήρες (με μαύρο τρίγωνο) κ.α. . Οι Εβραίοι ξεχώριζαν, όμως, για την «Ειδική Μεταχείριση» (Sonderbehandlung), η οποία σήμαινε ότι οι Εβραίοι άντρες, γυναίκες και παιδιά θα σκοτώνονταν μεθοδικά με δηλητηριώδη αέρια. Στα αρχεία που κρατήθηκαν στο Άουσβιτς, η αιτία θανάτου των Εβραίων που είχαν εξοντωθεί με αέριο σημαδευόταν με τα αρχικά «SB», τα πρώτα γράμματα από τις δύο προαναφερθείσες γερμανικές λέξεις που σήμαιναν «Ειδική Μεταχείριση».

Πρέπει να προσθέσουμε ότι όσο προχωράμε χρονικά, η διαδικασία συστηματοποιείται. Την Άνοιξη του 1942, οι ναζί έφτιαξαν έξι κέντρα θανάτου (στρατόπεδα θανάτου) στην Πολωνία: το Χέλμνο, το Μπέλζεκ, το Σόμπιμπορ, την Τρεμπλίνκα, το Μάϊντανεκ και το Άουσβιτς. Όλα τοποθετήθηκαν δίπλα σε ράγες τραίνων έτσι ώστε οι Εβραίοι να μεταφέρονται εύκολα εκεί μέσα καθημερινά. Ένα τεράστιο σύστημα στρατοπέδων που ονομαζότανLagersystem υποστήριζε τα στρατόπεδα θανάτου. Ο σκοπός αυτών των στρατοπέδων ποίκιλλε: κάποια υπήρχαν ως στρατόπεδα σκλάβων εργατών, μεταφορών κτλ. Κάποια από τα πιο βασικά στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν το γυναικείο Ravensbruck κοντά στο Βερολίνο, το  Bergen-Belsen, το Sachsenhausenκοντά στη Βαϊμάρη, το Buchenwald κοντά στο Βερολίνο, το Theresienstadt, το Dachau, και το Mauthausen. ΤοΆουσβιτς είναι σαφέστατα το πιο γνωστό στρατόπεδο εξόντωσης: αποτελούταν από τρεις τομείς, το Άουσβιτς Ι που ήταν το κυρίως στρατόπεδο, το Άουσβιτς ΙΙ ή Μπίρκεναου που ήταν προορισμένο για τις εξοντώσεις και το Άουσβιτς ΙΙΙ ή Μόνοβιτς-Μπούνα όπου βρίσκονταν τα εργοστάσια της IG Farben, θυγατρικής εταιρείας της γνωστής σήμερα Bayer. Το Μπέλζεκ ήταν ένα από τα έξι στρατόπεδα θανάτου στην Πολωνία. Όταν σταμάτησε να λειτουργεί, περισσότεροι από 600,000 άνθρωποι είχαν δολοφονηθεί εκεί μέσα. Το Χέλμνο, άλλο ένα τέτοιο στρατόπεδο εξόντωσης, φτιάχτηκε το 1941 στη Δυτική Πολωνία. Ήταν το πρώτο στο οποίο εφαρμόστηκαν οι θάνατοι από αέριο. Περίπου 350 με 400,000 άνθρωποι εξοντώθηκαν στο Χέλμνο. Υπήρξαν μόνο δύο επιζώντες: ο Simon Srebnik και ο Mordechai Podsclebnik. Και οι δύο αυτοί άνθρωποι επέζησαν ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, απεβίωσαν βέβαια πρόσφατα ο ένας στις ΗΠΑ και ο άλλος στο Ισραήλ (κι ευτυχώς οLangemann πρόλαβε και τους πήρε συνεντεύξεις για το ντοκιμαντέρ Shoah). Το στρατόπεδο εξόντωσης της Τρεμπλίνκα φτιάχτηκε το 1942 και σκοτώθηκαν εκεί σε ενάμιση χρόνο 870,000 άνθρωποι. Οι ναζί προσπάθησαν να διαλύσουν όλο το στρατόπεδο για να κρύψουν τα ίχνη των εγκλημάτων τους. Το στρατόπεδο εξόντωσης του Σόμπιμπορ άνοιξε επίσης το 1942 και έκλεισε μετά από ενάμιση χρόνο, μια μέρα μετά την εξέγερση των Εβραίων κρατουμένων. Τουλάχιστον 250,000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν εκεί. Το Μάϊντανεκ, τέλος, βρισκόταν στην ανατολική Πολωνία. Αρχικά φτιάχτηκε αποκλειστικά για τους Πολωνούς και τους Σοβιετικούς κρατούμενους αλλά σύντομα μετατράπηκε σε κέντρο εξόντωσης Εβραίων με το αέριο Zyklon B. Ακόμη 250,000 άντρες, γυναίκες και παιδιά βρήκαν φρικτό θάνατο εκεί μέσα.

Τα στρατόπεδα θανάτου ήταν ουσιαστικά εργοστάσια φτιαγμένα για δολοφονίες Εβραίων. Οι Γερμανοί μετέφεραν καθημερινά χιλιάδες εκεί. Μέσα σε λίγες ώρες από την άφιξή τους, οι Εβραίοι αποχωρίζονταν τα υπάρχοντά τους και τα πολύτιμα αντικείμενα που τους επέτρεπαν να μεταφέρουν και μεταφέρονταν στους θαλάμους αερίων, έπειτα τα σώματά τους καίγονταν σε ειδικά σχεδιασμένα κρεματόρια. Περίπου 3,5 εκατομμύρια Εβραίοι, συνολικά, δολοφονήθηκαν σε αυτά τα στρατόπεδα θανάτου. Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου τονίζει ότι πρέπει να επιμείνουμε στον παραπλανητικό χαρακτήρα της όλης διαδικασίας, ο οποίος «συνεχίζεται μέχρι την είσοδο του Άουσβιτς, όπου υπήρχε η παραπειστική επιγραφή «Η εργασία ελευθερώνει», κατ’ ευφημισμόν βεβαίως, αφού επρόκειτο για καταναγκαστική εργασία αλλά πρωτίστως για εξόντωση. Αυτό αποσκοπούσε στο να παραπλανηθούν οι διωκόμενοι… Οι επιθεωρήσεις και οι «επιλογές» των μελλοθάνατων («Selektion» στη διάλεκτο των στρατοπέδων) γίνονται με συνοδεία μουσικής. Στη διαδικασία της θανάτωσης και της καύσης οι Γερμανοί δεν άγγιζαν οι ίδιοι τα πτώματα εκτός από εξαιρέσεις. Οι διωκόμενοι πριν από τη θανάτωση, περνούσαν μεταφορικά στο «λουτρό»: ο θάλαμος αερίων είχε προσλάβει την εμφάνιση… λουτρού. Τέλος, τα ατομικά αντικείμενα των νεκρών, ρούχα, γυαλιά, πρόσθετα δόντια τους αφαιρούνταν, ενώ στις γυναίκες πριν από τη θανάτωση έκοβαν τα μαλλιά, δηλαδή έπρεπε να θανατωθούν κεκαρμένες».

Αξίζει να σημειωθεί η πρωτοκαθεδρία της ιατρικής επιστήμης σε ότι αφορά στις φρικαλεότητες που αναδείχθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης. Μια σειρά ιατρικών πειραμάτων λάμβανε χώρα, ιδιαίτερα στο Άουσβιτς, και με πρωτεργάτη τον γιατρό του θανάτου, τον Γιόζεφ Μένγκελε. Ωστόσο εκατοντάδες γιατροί συνεργάζονταν με πλήρη γνώση και ήρεμη συνείδηση πάνω σε αυτά τα πειράματα που περιλάμβαναν στειρώσεις, εμφύτευση υλικών μέσα στο σώμα, εμβύθιση σε νερό, χειρουργικές επεμβάσεις σε δίδυμα αδέλφια κτλ.

Όλα αυτά κάποτε φάνηκε ότι τελειώνουν. Όταν Αμερικανοί, Άγγλοι και Σοβιετικοί έκαναν τις επελάσεις τους, ο Χίτλερ κλείστηκε στη Γερμανία και διέταξε υποχώρηση. Τι θα γινόταν, όμως, με τα στρατόπεδα στην Πολωνία ή αλλού; Θα άφηναν όλα αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία; Και οι επιζώντες; Δόθηκε, λοιπόν, εντολή να καταστραφούν άμεσα έγγραφα και εγκαταστάσεις τα οποία θα χρησίμευαν σαν αποδείξεις για το τι γινόταν μέσα στα στρατόπεδα. Για τους δε κρατούμενους, οι ναζί ξεκίνησαν να βάζουν, όσους ήταν ήταν ακόμα ζωντανοί, σε μακρές και επίπονες πεζοπορίες προς τις περιοχές που ακόμη ήλεγχαν, εξανάγκαζαν τους πεινασμένους και αρρώστους Εβραίους να περπατήσουν εκατοντάδες μίλια και, έτσι, οι περισσότεροι πέθαιναν κυριολεκτικά από την εξάντληση και την πείνα ή πυροβολούνταν με μια σφαίρα στο κεφάλι αν σταματούσαν το περπάτημα. Η Έρικα Κούνιο-Αμαρίλιο έχει γράψει τις αναμνήσεις της από την αντίστοιχη πεζοπορία στην οποία συμμετείχε δηλώνοντας πως έτρωγε επί μέρες χιόνι, έτσι ώστε να επιβιώσει μαζί με τη μητέρα της. Αυτές οι πεζοπορίες έμειναν γνωστές στην ιστορία ως «Πορείες Θανάτου». Υπολογίζεται ότι σε αυτές πέθαναν από εξάντληση, από πείνα ή από σφαίρες 250,000 Εβραίοι. Θα θέλαμε να κλείσουμε εδώ κάπως απότομα την αφήγηση για να αφιερώσουμε το τελευταίο μέρος της παρουσίασης σε κάποιους συλλογισμούς. Είναι γνωστό ότι με την απελευθέρωση των KZ αποκαλύφτηκαν σε μεγάλη κλίμακα οι φρικαλεότητες των Γερμανών.

Οι πρόθυμοι εκτελεστές και το μοναδικό μονοπάτι της Γερμανίας
Ένα από τα πρώτα ερωτήματα που προέκυψαν στη μετα-Άουσβιτς εποχή ήταν γιατί έγινε αυτό που έγινε στη Γερμανία. Δεν έχουν ειπωθεί λίγα για να επιδιωχθεί η καλύτερη κατανόηση των Γερμανών δραστών του Ολοκαυτώματος. Για πολλούς ιστορικούς αλλά και επιζώντες ήταν κάτι που δεν θα μπορούσε να οργανωθεί και να επιτευχθεί από οποιαδήποτε άλλη χώρα, κράτος και λαό. Η εξολοθρευτική μανία των Γερμανών στρατιωτών – και όχι απλά αξιωματικών – ήταν απαράμιλλη. Η ιστορία του εμπόλεμου Ράϊχ είναι γεμάτη τέτοιες μικρές ιστοριούλες που αναδεικνύουν την εξοντωτική μανία των Γερμανών κι αυτό σε πλήρη αντίθεση ακόμα και με τους αντίπαλους τους στρατούς. Ενδεικτικός υπήρξε ο αφανισμός του χωριού Lidice στην Τσεχία το οποίο αριθμούσε μόλις 700 κατοίκους. Ως αντίποινα στη δολοφονία του ηγετικού στελέχους των Ναζί ReimhardHeydrich, οι ναζί εξαφάνισαν το χωριό το 1942. Πυροβόλησαν και σκότωσαν τους άντρες, εκτόπισαν τις γυναίκες και τα παιδιά σε στρατόπεδα εξόντωσης, ισοπέδωσαν όλα τα κτίρια του χωριού μέχρι να γίνουν σκόνη και επανέκδωσαν τους χάρτες της Τσεχίας χωρίς να περιλαμβάνουν μέσα το όνομά του. Αυτός ο σαδισμός, ωστόσο, δεν ήταν στους ναζί εξαιρετικός όπως έχει τονιστεί από πολλούς αλλά ήταν ακριβώς το αντίθετο: συστηματικός, μεθοδευμένος και γραφειοκρατικά διεκπεραιωμένος.

Φυσικά, ο γερμανικός στρατός  βρισκόταν σε «πλήρη απασχόληση» αλλά και οι πολίτες δεν είχαν λιγότερη δουλειά, στη Γερμανία, ως εφεδρείες αλλά και ως απλοί ρουφιάνοι, συνεργάτες της Γκεστάπο και της Βέρμαχτ, ως απλοί εργαζόμενοι στις βιομηχανίες πολέμου, στις σιδηροδρομικές υπηρεσίες κτλ. Ο Daniel Goldhagen με το βιβλίο του «Οι Πρόθυμοι Δήμιοι του Χίτλερ» έδειξε πως η συντριπτική πλειοψηφία του γερμανικού λαού όχι απλά βοήθησε στη διεκπεραίωση της τελικής λύσης αλλά γνώριζε πάνω-κάτω ότι ετοιμαζόταν η εξαφάνιση του εβραϊσμού της Ευρώπης. Όπως πολύ σωστά έγραφε και ο Πρίμο Λέβι, επιζών του Άουσβιτς, πίσω από την ευθύνη των Γερμανών αξιωματούχων και στρατιωτών, «βρίσκεται η ευθύνη της μεγάλης πλειονότητας των Γερμανών, οι οποίοι συγκατατέθηκαν, στην αρχή λόγω διανοητικής οκνηρίας, κοντόφθαλμου υπολογισμού, ηλιθιότητας, εθνικής υπερηφάνειας, στα «ωραία λόγια» του δεκανέα Χίτλερ, τον ακολούθησαν έως ότου η τύχη και η έλλειψη ενδοιασμών τον ευνόησαν, παρασύρθηκαν μαζί του στην καταστροφή, βασανίστηκαν από το πένθος, τη δυστυχία και τις τύψεις και αποκαταστάθηκαν λίγα χρόνια αργότερα λόγω ενός άνευ αρχών πολιτικού παιχνιδιού»[ii].

Η μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος

Μετά την αποκάλυψη του Ολοκαυτώματος μέσω βιβλίων και αφηγήσεων των επιζώντων, φωτογραφιών, ντοκουμέντων και ποικίλων πληροφοριών πολλοί άνθρωποι μιλούν για τη μοναδικότητα της καταστροφής αυτής μετά την οποία ο Αντόρνο δήλωσε πως δεν θα έπρεπε να ξαναγραφτεί ποτέ ποίηση. O Ιταλός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο έχει γράψει πως «Τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης αποτελούν όχι ένα από τα γεγονότα, αλλά το τερατώδες γεγονός, ίσως ανεπανάληπτο, της ιστορίας της ανθρωπότητας».

Ο ίδιος ο Πρίμο Λέβι γράφοντας για την αντάμωσή του με το Άουσβιτς και τη χάραξη των τατουάζ με τους αριθμούς πάνω στο δέρμα του, είχε είπε ότι: «Τότε για πρώτη φορά συνειδητοποιήσαμε ότι η γλώσσα μας δεν έχει τις λέξεις για να εκφράσει αυτή την ύβρι, την εκμηδένιση του ανθρώπου. Σαν προικισμένοι με την ενορατική ικανότητα των προφητών, είδαμε την πραγματικότητα. Είμαστε στον πάτο. Πιο κάτω δε γίνεται να πάμε. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε αθλιότερη ύπαρξη από τη δική μας. Τίποτα πια δε μας ανήκει: μας στέρησαν τα ρούχα, τα παπούτσια μας, τα μαλλιά μας […]. Θα μας στερήσουν και το όνομά μας: κι αν θέλουμε να το κρατήσουμε, θα πρέπει να βρούμε τη δύναμη μέσα μας, τη δύναμη να το σώσουμε και μαζί με αυτό να σώσουμε κάτι από μας, κάτι από αυτό που υπήρξαμε» (Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος).

Οι λόγοι περί μοναδικότητας που δίκαια χαρακτηρίζουν το Ολοκαύτωμα δεν είναι λόγοι ανταγωνιστικοί της μνήμης άλλων καταστροφών στην ανθρώπινη ιστορία. Ωστόσο, είναι λόγοι που αναδεικνύουν, στο μέτρο που δύνανται, αυτό που κυρίως ποιοτικά ξεπέρασε κάθε προηγούμενο και μας στιγματίζει μέχρι σήμερα. Ο Εβραίος φιλόσοφος Emil Fackenheim προσπάθησε να βάλει σε λόγια αυτούς τους λόγους περί μοναδικότητας λέγοντας πως η «Τελική Λύση» σχεδιάστηκε έτσι ώστε εξοντωθεί ο κάθε ένας Εβραίος άντρας, γυναίκα ή παιδί. Οι μόνοι Εβραίοι που θα μπορούσαν να έχουν επιζήσει είναι αυτοί που δεν ανακαλύφτηκαν από τους ναζί.

  • Η εβραϊκή γέννα (στην πραγματικότητα ακόμα και η απλή ένδειξη «εβραϊκού αίματος») ήταν επαρκής για να εγγυηθεί την τιμωρία του θανάτου. Με την πιθανή εξαίρεση των Ρομά, προσθέτει, οι Εβραίοι ήταν οι μόνοι που σκοτώθηκαν για το «έγκλημα» της απλής ύπαρξής τους.
  • Η εξόντωση των Εβραίων δεν είχε πολιτική ή οικονομική δικαιολόγηση. Δεν αποτελούσε μέσο για την εκπλήρωση ενός σκοπού. Ήταν ένας σκοπός από μόνος του. Το σκότωμα των Εβραίων δεν θεωρούταν απλώς κομμάτι της πολεμικής προσπάθειας αλλά ίσο με αυτήν την προσπάθεια. Έτσι, οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στον πόλεμο χρησιμοποιούνταν τελικά για το πρόγραμμα της εξόντωσης.
  • Οι άνθρωποι που έφεραν εις πέρας την «Τελική Λύση» ήταν κατά κανόνα μέσοι πολίτες. Κάποιοι τους ονομάζουν «συνηθισμένους εργαζόμενους με μια ασυνήθιστη δουλειά». Δεν ήταν ανώμαλοι ή σαδιστές. «Αυτοί που έδιναν το πρόσταγμα», λέει, ήταν «συνηθισμένοι ιδεαλιστές, μόνο που τα ιδανικά τους ήταν τα βασανιστήρια και οι δολοφονίες». Κάποιος άλλος έγραψε κάποτε ότι η Γερμανία ήταν το μοντέλο της πολιτισμένης κοινωνίας. Αυτό που δεν πήγαινε καλά, όμως, ήταν ότι οι Γερμανοί μπορούσαν να δουλεύουν όλη μέρα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και έπειτα να πάνε στο σπίτι τους και να διαβάζουνSchiller και Goethe ενώ άκουγαν τον Beethoven.

Υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα μαζικής εξόντωσης στην ανθρώπινη ιστορία, όπως οι φρικαλεότητες που διαπράχτηκαν από τον Pol Pot στην Καμπότζη και η Τουρκική εξόντωση των Αρμενίων. Αλλά καμιά από αυτές τις καταστροφές δεν εμφανίστηκαν αυτά τα χαρακτηριστικά που μόλις αναφέραμε.

Η διαμάχη των ιστορικών και οι αρνητές του Ολοκαυτώματος

Οι περισσότερες/οι από εμάς γνωρίζουμε ότι ζούμε σε εποχές μεγάλων βαρβαροτήτων. Καταστολή, σφαγές καιμαζικές δολοφονίες λόγω διακρίσεων λαμβάνουν χώρα σε διάφορες μεριές του πλανήτη. Δυστυχώς, πολλέςφορές δεν δίνουμε, όμως, ξεχωριστή σημασία στην κάθε περίπτωση συγκεκριμένα. Μας αρέσει νατσουβαλιάζουμε, να συγκρίνουμε τα ανόμοια, να τα βάζουμε όλα στο μπλέντερ και, συνεπώς, να τασχετικοποιούμε. Παραβλέποντας, έτσι, ουσιαστικά τη σύγκρουση για την οποία θέλουμε να μιλήσουμε. Στηνπερίπτωση του Ολοκαυτώματος υπάρχουν βέβαια και άλλου είδους κίνητρα τα οποία κινητοποιούν ορισμένουςγια αυτή τη σύγκριση. Σήμερα, πολλοί αναλυτές θέλουν να συγκρίνουν τα πάντα με το Άουσβιτς, να ανακαλύπτουν παντού «ολοκαυτώματα», να αναπαράγουν λόγους περί γενοκτονιών. Αυτοί οι λόγοι θέλουν να σχετικοποιήσουν το Ολοκαύτωμα για να το κάνουν συχνά να φαίνεται μικρότερο. Οι δημόσιες εκφράσεις αυτού του προβλήματος εμφανίστηκαν πολύ ρητά στην ίδια τη Γερμανία με το debate που έμεινε γνωστό ως η Διαμάχη των Ιστορικών. Από εκεί είναι που πήρε τα πάνω του και το ρεύμα των Αρνητών του Ολοκαυτώματος, δηλαδή κάποιων φασιστών ή νεοναζί όπως ο David Irving, ο Robert Faurisson και, βέβαια, ο Κων/νος Πλεύρης. Αυτοί αυτοαποκαλούνται «αναθεωρητές» ή «ρεβιζιονιστές». Δεν πρόκειται, όμως, παρά για νεοναζί, απολογητές του ναζισμού.

Λίγα συνοπτικά λόγια για το Historikerstreit. Ο ιστορικός Έρνστ Νόλτε, έλεγε το 1980 σε μια ομιλία του η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Φράνκφουρτερ Αλγκεμάινε καθώς και σε ένα βιβλίο το 1985  στα αγγλικά, ότι «το Άουσβιτς ούτε  αποτέλεσμα του παραδοσιακού αντισημιτισμού ήταν ούτε Γενοκτονία, αλλά προήλθε σαν αντίδραση από τον Φόβο της εξολοθρευτικής εξέλιξης της ρωσικής επανάστασης». Ναι μεν παραδεχόταν ότι η εξολόθρευση των εβραίων ήταν απάνθρωπη κλπ αλλά συμπλήρωνε αμέσως ότι «αυτό δεν αλλάζει σε τίποτε το γεγονός, ότι η ονομαζόμενη εξολόθρευση των εβραίων στο τρίτο Ράιχ ήταν μια αντίδραση ή μια παραμορφωμένη αντιγραφή (εννοούσε αντιγραφή των «εγκλημάτων των μπολσεβίκων») και όχι μια πρώτη πράξη ή το γνήσιο» και άλλα παρόμοια. Σε όλες αυτές τις μπούρδες κανείς δεν έδινε σημασία μέχρι και το 1986. Όταν όμως το 1986 τον έδιωξαν, από μια συζήτηση στην Φρανκφούρτη (αφού πρώτα βέβαια τον είχαν καλέσει), δημοσίευσε στην Φράνκφουρτερ Αλγκεμάινε και πάλι την ομιλία που δεν τον άφησαν να διαβάσει στην συζήτηση. Σε αυτό το κείμενο έβαζε μεταξύ άλλων και το ερώτημα, «Πραγματοποίησαν οι εθνικοσοσιαλιστές, πραγματοποίησε ο Χίτλερ μια «ασιατική πράξη*» ίσως μόνο γιατί οι ίδιοι και οι παρόμοιοι τους αισθάνονταν σαν υποψήφια θύματα μιας «ασιατικής πράξης;[iii] Δεν ήταν το Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ πιο πριν από το Αουσβιτς; Δεν ήταν ο ταξικός φόνος των μπολσεβίκων το λογικό και στοιχειοθετημένο (η πραγματικό) πρότυπο του ρατσιστικού φόνου των εθνικοσοσιαλιστών;». Λίγες μέρες νωρίτερα έγραφε στην Φράνκφουρτερ Αλγκεμάινε ένας άλλος ιστορικός (και Σύμβουλος τότε του καγκελάριου Χέλμουτ Κολ), ο Μίχαελ Στούρμερ ότι οι Γερμανοί θα έπρεπε να βρούνε ξανά την ταυτότητα τους, να φρεσκάρουν την μνήμη τους, να ξαναβρούν την χαμένη τους ιστορία  για να μην σβήσουν σαν λαός κλπ. Επίσης, ένας άλλος ιστορικός, ο Αντρέας Χίλγκρουμπερ προσπάθησε σε ένα  βιβλίο του με τίτλο «Δυο ειδών καταστροφές» να εξισώσει το Ολοκαύτωμα με την εκδίωξη των γερμανών από την Τσεχοσλοβακία και την Πολωνία μετά τον πόλεμο.

Όλα αυτά τα γεγονότα που συσσωρεύτηκαν μέσα σε λίγους μήνες, τα εκτίμησε ο ιστορικός Γιούργκεν Χάμπερμας σαν την προσπάθεια «απάλειψης της ζημιάς» και σαν «απολογία του εθνικοσοσιαλισμού». Έγραψε τότε ένα άρθρο για την εφημερίδα Die Zeit στις 11 Ιούλη του 1986, λέγοντας: «Τα εγκλήματα των ναζί χάνουν την μοναδικότητα τους, όταν θεωρούνται σαν η απάντηση στην μπολσεβίκικη απειλή. Το Άουσβιτς περιορίζεται σε μια τεχνική καινοτομία και εξηγείται από την «ασιατική» απειλή που ακόμη στέκει μπρος στις πύλες μας» κλπ. Έτσι ξέσπασε η αντιπαράθεση, στην οποία πήραν μέρος σχεδόν όλοι όσοι μπορούσαν να γράψουν και να διαβάσουν. Η συζήτηση κράτησε μέχρι το 1987, μέχρι που οι συμμετέχοντες βαρέθηκαν ο ένας τον άλλο, ΧΩΡΙΣ να επιφέρει τουλάχιστον μια σοβαρή αντιπαράθεση επί της ουσίας, δηλαδή την απόκρουση των προσπαθειών να σχετικοποιηθεί η μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος. Έτσι έχουμε μέχρι σήμερα το φαινόμενο, όταν και όπου μυρίζουν οι γερμανοί όλων σχεδόν των αποχρώσεων μια ευκαιρία για να σχετικοποιήσουν το ολοκαύτωμα, πέφτουν σ’ αυτήν με τα μούτρα χωρίς να υπολογίζουν κόπους, θυσίες και μελάνι. Πριν μερικά χρόνια η Σερβία του Μιλόσεβιτς, σήμερα οι ισλαμιστές ή για άλλους το ίδιο το Ισραήλ, αύριο ίσως οι χούγκος (δεν υπάρχει τέτοια ονομασία λαού ή ιδεολογίας αλλά ακόμη και κάτι τέτοιους θα εφεύρουν αν αυτό βοηθήσει να αποτινάξουν από πάνω τους το στίγμα του Άουσβιτς).

Υπάρχει μια φράση που λέει «μάθετε αυτό που συνέβη, μην ξεχνάτε και, ταυτόχρονα, δεν θα μάθετε ποτέ». Υιοθετώντας την, θα έλεγα ότι αυτή η κυκλική σχέση με τα ιστορικά γεγονότα είναι η μεγάλη σύνοψη της Shoah. Καθοριστικό κριτήριο πρέπει να είναι η εις βάθος μελέτη του Ολοκαυτώματος, η ζωντανή μνημόνευση αυτών των γεγονότων σε μια εποχή τελείως ανταγωνιστική για τη μνήμη και τις μεγάλες καταστροφές και, ταυτόχρονα, η επίγνωση της απόστασης των λόγων μας από τους λόγους των θυμάτων και, προφανώς, των επιζώντων της Κόλασης.

Terminal 119
για την κοινωνική και ατομική αυτονομία
04/06/09


[i] History of the Holocaust – an Introduction, Jewish Virtual Library, Holocaust Memorial Center:http://www.holocaustcenter.org .  Όλο το ιστορικό κομμάτι αυτής της αφήγησης αποτελεί ελεύθερη μετάφραση από την παραπάνω εισαγωγή.

[ii] Πρίμο Λέβι (Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν)

[iii] «Ασιατική πράξη» ονόμαζε ο Νόλτε τις ενέργειες των «απολίτιστων, βάρβαρων» μπολσεβίκων (μιας και τέτοια εγκλήματα θεωρούσε ότι μόνο οι απολίτιστοι λαοί τα κάνουνε).

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s